تجزیه و تحلیل تکتونیک – ژئومورفولوژی حوضۀ رودخانۀ درونگر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته ژئومورفولوژی دانشگاه فردوسی مشهد

2 دانشیار ژئومورفولوژی دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

  حوضۀ آبخیز رودخانۀ درونگر، در رشته‌کوه‌های کپّه‌داغ، در شمال استان خراسان رضوی واقع شده است. شواهد ژئومورفولوژیکی حوضۀ مورد بحث، حاکی از ادامۀ فعالیت‌های نئوتکتونیکی در دوران پلیو- کواترنر است. هدف از این پژوهش، ارزیابی تکتونیک فعال و مقایسۀ نتایج به‌دست آمده از شاخص‌های ژئومورفیک و شواهد ژئومورفولوژیکی حوضه و تأثیر آن بر شبکۀ زهکشی رودخانه‌ای است.  در این پژوهش از شاخص‌های ژئومورفولوژیک (Hi،  Bs، AF،  Smf،  S،  Vfو SL )، شاخص طبقه‌بندی IAT ، نقشه‌های توپوگرافی، زمین‌شناسی، تصاویر ماهواره‌ای و مدل رقومی ‌ارتفاع (DEM)، جهت تجزیه و تحلیل فعالیت‌های نئوتکتونیکی حوضه استفاده شده است. نتایج به ‌دست آمده از شاخص‌های ژئومورفیک و بررسی شواهد ژئومورفولوژیکی، حاکی از فعال بودن نئوتکتونیک در حوضه می‌باشد و بر اساس شاخص طبقه‌بندی IAT، این حوضه جزء مناطق فعال از نظر تکتونیکی به‌حساب می‌آید

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Tectonic-Geomorphology Analysis in Dorungar River

نویسندگان [English]

  • saeedeh Azam Mabaqi 1
  • Seyedreza Hosseinzadeh 2
چکیده [English]

Dorungar River Basin is located at  Koppet Dagh Mountains in the north of Khorasan Razavi. Basin.  Geomorphologic evidences show the continuousness of neo-tectonic activities in the Polio-Quaternary era. The purpose of this study is to evaluate active neo-tectonic area and to compare the results of geomorphic index and geomorphologic evidences such as Modern fault escarpments, lack of foothill, premorse and translocation alluvial fan, drainage basin asymmetry in Dorungar River, rejuvenation terrace and river and its influence on the river drainage network. The study used Landforms’ field visit, geomorphic index (Hi, Bs, AF, Smf, S, VF and SL), IAT classifying indices, topography & geology maps, Remote sensing images and Dem to analyze the neo-tectonic activities in the area. Results showed that the data acquired by geomorphic index and analyzed Geomorphologic evidence, proves that neo-tectonic in the area is active; and based on IAT classifying indices, the area is one of the active area neo-tectonically.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Neo tectonic
  • Geomorphic index
  • GIS
  • Geomorphologic evidence
  • Dorungar River Basin

بیاتی‌خطیبی، مریم (1388). تحلیل اثرات فعال نئوتکتونیکی در نیمرخ طولی رودخانه‌های‌حوضه قرنقوچای واقع در دامنه‌های شرقی سهند، مجله علمی- پژوهشی فضای جغرافیایی. سال نهم. شماره 27. صفحات 113-79.

حبیب‌اللهیان، محمود؛ محمدحسین رامشت (1391). کاربرد شاخص‌های ارزیابی تکتونیک جنبا در برآورد وضعیت تکتونیکی بخش علیای زاینده‌رود، مقاله پژوهشی. دوره 10. شماره 26. صفحات 112-99.

حسین‌زاده، سیّدرضا (1372). پالئوژئومورفولوژی حوضۀ رودخانه درونگر و تحول ناهمواری‌های آن در کوترانر، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی. سال هشتم. شماره 31.

سلیمانی، شهریار (1378). رهنمودهایی در شناسایی حرکات تکتونیکی فعال و جوان (با نگرشی بر مقدمات دیرینه لرزه‌شناسی)،پژوهشگاه بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی زلزله. تهران.

سیف، عبداله؛ قاسم خسروی (1389). بررسی تکتونیک ‌فعال در قلمرو تراست‌ زاگرس منطقۀ‌فارسان،پژوهش‌های جغرافیای طبیعی. شماره 74. صفحات 146- 125.

گورابی، ابوالقاسم، احمد نوحه‌گر (1386). شواهد ژئومورفولوژیکی‌ تکتونیک فعال حوضه آبخیز درکه،  پژوهش‌های‌جغرافیایی.شماره60. صفحات 196-177.

مقصودی، مهران، عمادالدین، سمیه، (1390). تحلیل شواهد مورفوتکتونیکی گسل درونه در محدوده حوضه آبریز ششطراز و مخروط‌افکنۀ پایین‌دست آن، جغرافیا و توسعه ناحیه‌ای، شماره 16.

مقصودی، مهران؛ مریم جعفری‌اقدم؛ سجاد باقری سیدشکری؛ مسعود مینایی (1390). بررسی تکتونیک فعال حوضه آبخیز کفرآور با استفاده از شاخص‌های ژئومورفیکی، فصلنامه جغرافیا و توسعه (علمی- پژوهشی). شماره 25. صفحات 136-111.

اعظم‌ مابقی، سعیده (1392). تجزیه تحلیل تکتونیک-ژئومورفولوژی در حوضۀ آبریز درونگر و تأثیر آن بر شبکه زهکشی رودخانه‌ای حوضۀ رودخانۀ درونگر، پایان‌نامه کارشناسی ارشد. به ‌راهنمایی دکتر سیدرضا حسین‌زاده. دانشگاه فردوسی مشهد.

سازمان‌زمین‌شناسی و اکتشافات ‌معدنی کشور (1383). نقشۀ زمین‌شناسی 1:100000 مشهد، فاروج،  قوچان، باجگیران، نوخندان و لطف‌آباد.

Guarnieri, P., Pirrotta, C (2008). The response of drainage basins to the late Quaternary tectonics in the Sicilian side of the Messina Strait (NE Sicily), Geomorphology, Volume 95, Issue 3-4, PP: 260-273 .

Hamdouni, R.E., Irigaray, C., Fernandez, T., Chacon, J., Keller, E. A (2008). Assessment of Relative Active Tectonic, Southwest Border of the Sierra Nevada (Southern Spain). Geomorphology, V.96, PP: 150-173.

Mahmood,  K (1987). Reservoir Sedimentation: Impact, Extent, and Mitigation”,Techn, No.71, The World Bank, Washington D.C, USA.

Pirasteh, S., Pradhan, B., Rizvi, S.M (2011).  Tectonic process analysis in Zagros Mountain with the aid of drainage networks and topography maps dated 1950-2001 in GIS, Arabian Journal of Geosciences, Volume 4, Issue 1-2, PP: 171-180.

Pubellier, M., Deffontaines, B., Quebral, R., Rangin, C (1994). Drainage network analysis and tectonics of Mindanao, southern Philippines, Geomorphology,Vol 9, PP:325-342.

Ramesht, M. H., Mohammadabadi, T., Pourkhosravani, M., Mousavi, S. H (2011). Assessment of Morphotectonic properties of Mahan Tigrani watershed, Management Science Letters, Vol. 1 Issue 4, P: 503.

Štěpančíková, P., Stemberk, J., Vilímek, V., Košťák, B (2008). Neotectonic development of drainage networks in the East Sudeten Mountains and monitoring of recent fault displacements‌(Czech‌ Republic),‌ Geomorphology Vol.102, PP:68-80.

Toudeshki,V.H,Arian, M (2011).Morphotectonic Analysis in the Ghezel Ozan River Basin, NW Iran, Journal of Geography & Geology, Vol. 3, Issue 1, P: 258.

Vojtko, R., Petro, L., Benová, A., Bóna, J., Hók, J (2011). Neotectonic evolution of the northern Laborec drainage basin (northeastern part of Slovakia), Geomorphology, Vol 03760, P: 19.