تحلیلی بر ظرفیت نهادی- مدیریتی فضاهای شهری در ارتباط با مشارکت شهروندان در ادارۀ شهرها (مطالعه موردی: منطقه 8 شهر تبریز)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری دانشگاه مراغه، مراغه، ایران

چکیده

تحقق مشارکت شهروندان در ادارۀ شهرها، مستلزم ظرفیت‌سازی­هایی در ابعاد نهادی و سازمانی فضاهای شهری است. از این رویکرد، درجهت تحقق مشارکت و در کنار شکل‌گیری عناصر ساختاری نظیر شوراهای شهر، عواملی که به چگونگی و ظرفیت‌های ارتباطی ایجاد شده بین سازمان‌های مدیریت شهری و شهروندان در فضاهای شهری مربوط است، مورد توجه قرار می‌گیرد. با توجه به ایده نظری مذکور و با هدف شناخت مؤلفه‌های ظرفیت نهادی- مدیریتی فضاهای شهری و رابطه آن با مشارکت شهروندان، پژوهش حاضر این موضوع را در منطقۀ 8 تبریز مورد بررسی قرار داده است. از مشکلات فراروی مدیریت شهری در این منطقه که مرتبط با عدم مشارکت فعال شهروندان است می‌توان به‌کمبود درآمد مدیریت شهری، ضعف در خدمات‌رسانی به شهروندان، عدم همکاری شهروندان در پرداخت عوارض به شهرداری، عدم مسئولیت‌پذیری مردم نسبت به مسائل بهداشتی و نظافت محلات، بی‌توجهی به اولویت‌های شهروندان در اجرای پروژه‌های شهری، ناآشنایی با حقوق شهروندی و... اشاره کرد. روش تحقیق از نوع توصیفی و همبستگی است که با استفاده از مطالعۀ کتابخانه‌ای- اسنادی و میدانی (پرسشنامه و مصاحبه) انجام گرفته است. حجم نمونۀ انتخاب شده با توجه به حجم جامعۀ آماری، 384 نفر برآورد شد. پایایی داده­ها با بهره­گیری از ضریب آلفای کرونباخ 76/0 محاسبه شد. با اجرای آزمون تی‌تک­نمونه­ای، دو فرضیۀ اول تحقیق مبنی بر وضعیت نامطلوب مشارکت و نیز ظرفیت پایین نهادی- مدیریتی فضای شهری برای مشارکت شهروندان در منطقۀ 8 تبریز مورد تأیید قرار گرفت. نتیجۀ آزمون رگرسیون گام به گام نشان داد که مؤلفۀ نگرش دولت به مشارکت با ضریب بتا 469/0 بیشترین تأثیر را در بین مؤلفه‌های بسترهای نهادی- مدیریتی داشته است. سپس به ترتیب مؤلفه‌های نقش رسانه‌های جمعی، نقش تشکل‌های مردمی ‌و ایجاد فرصت‌های ارتباط با مدیریت شهری با ضریب بتا 443/0، 408/0 و 370/0 در مراتب بعدی قرار داشته‌اند. همچنین نتیجۀ آزمون همبستگی پیرسون نشان می‌دهد که بین اقدام به مشارکت و مؤلفه‌های نهادی و مدیریتی دخیل در مشارکت شهروندان در منطقۀ مورد مطالعه، رابطه وجود دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

An analysis on Management - Institutional Capacity of Urban Spaces in Relation with Participation of Citizens in the Management of Cities (Case Study: District No. 8 of Tabriz)

نویسنده [English]

  • Manijeh Lalehpour
چکیده [English]

 
The realization of citizen's participation in cities  administration requires  creating capacities  in the institutional and organizational dimensions of urban spaces. From this approach, in order to realize participation and along with the formation of structural elements such as city councils, factors that are related to status and communication capacities between urban management organizations and citizens in urban spaces are concerned. Regarding the theoretical idea, and with the aim of identifying the components of institutional capacity-management of urban spaces and its relationship with citizen participation, the present study examined this issue in Tabriz district No. 8.The problems that  urban management is faced with in this area that is related to the  lack of active citizenship can be the lack of urban management revenue, the weakness in the provision of services to citizens, lack of cooperation of citizens for paying duties  to the municipality, irresponsibility of citizens toward the issue of cleaning up neighborhoods,, neglecting the priorities of citizens in implementing urban projects, unfamiliarity with citizenship rights, etc. The research method is a descriptive and correlation study which was conducted using library-documentary and field study (questionnaire and interview). The sample size was estimated to be 384 according to the size of the statistical population. Data reliability was calculated using Cronbach's alpha coefficient of 0.76. Through implementing  one-sample T test, the two first hypothesis of the research  based on the unfavorable status of  participation and the low management-institutional capacity of urban spaces for Citizens' Participation in District NO. 8 was approved.The result of the stepwise regression test showed that the component of government's attitude toward participation with the إeta coefficient of 0.469 had the most effect among the components of institutional-managerial substrates. Then, the components of the role of mass media, the role of popular organizations and the creation of opportunities for communication with urban management with Beta coefficients of 0.443, 0408 and 0370 were in subsequent steps. Also, the result of Pearson correlation test shows that there is a relationship between participation and institutional and managerial components involved in citizen participation in the studied area.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Institutions
  • Management-institutional capacity
  • Participation
  • Urban Management
  • District No. 8 of Tabriz

ایمانی‌جاجرمی، حسین؛ مهرناز بیگدلی؛سیمین حناچی (1382). مدیریت شهری پایدار، بررسی تجارب مشارکتی شهرداری‌ها و شوراهای اسلامی‌ شهرهای ایران. انتشارات سازمان شهرداری‌ها. چاپ دوم. تهران.

ایستگلدی، مصطفی؛ محمد اجزاء شکوهی؛ محمدرحیم رهنما؛ جعفر میرکتولی (1394). کنش ارتباطی زمینه‌ساز تحقق مشارکت شهروندان در فرایند توسعه شهری (مطالعه ‌موردی: شهر گرگان)،‌ فصلنامه‌ پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری. دوره 3. شماره 3. صفحات 283-263.

برک‌پور، ناصر؛ ایرج اسدی (1388). مدیریت و حکمروایی شهری، انتشارات دانشگاه هنر. چاپ اول. تهران.

بووارد، تونی‌لوفلرالکه (1392). حکمروایی و مدیریت عمومی، ترجمه اشرف رحیمیان.  مؤسسه نشر شهر چاپ اول. تهران.

پلونکت، لورن؛ رابرت فورنیه (1383). مدیریت مشارکت جو (اجرای سپردن اختیار)، ترجمه محمدعلی طوسی. انتشارات مؤسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی. تهران.

پیراهری، نیر؛ منصوره تاجیک(1395). بررسی مشارکت شهروندان تهرانی در امور شهری با تأکید بر شهر سالم (منطقه 1 و 20 شهر تهران)، فصلنامه نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی. دوره 8. شماره چهارم.صفحات110- 95.

تقی‌لو، اکبر (1390). بررسی عوامل مؤثر بر مشارکت مردم در فرایند توسعه روستایی (شهرستان ایجرود-استان زنجان)، پایان‌نامه مقطع دکتری. دانشگاه فردوسی مشهد.

حسینزاده، علی؛ نبی‌الله ایدر؛ الهام عباسی (1391). بررسی عوامل مؤثر بر مشارکت شهروندی در بین شهروندان شهر خرم‌آباد، فصلنامه مطالعات شهری. سال دوم. شماره دوم. صفحات 82-59.

رجبی، آزیتا (1390). شیوه‌های مشارکت شهروندی در فرایندهای توسعۀ شهری، فصلنامۀ جغرافیایی آمایش محیط. شماره 18. صفحات  116- 101 .

رهنورد، فرج‌الله (1385). دیدمان مشارکت، تهران، چاپ اول. انتشارات مؤسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی. تهران.

 ربانی، رسول؛ دارما آرانچولام؛ محمد عباس‌زاده؛ وحید قاسمی (1386). بررسی تأثیر رفاه اقتصادی و اجتماعی بر میزان مشارکت شهروندان در امور شهری، مورد مطالعه: شهر اصفهان، دو فصلنامه علوم اجتماعی. دوره چهارم. شماره 2.

سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور (1388). ظرفیت‌سازی شهرداری‌ها، مجموعه کتاب‌های آموزشی شهرداری‌ها. تهران.

شریفیان‌ثانی،مریم (1380). مشارکت شهروندی، حکمرانی شهری و مدیریت شهری، فصلنامه مدیریت شهری. دوره 2. شماره 8. صفحات 56-43.

فرجی‌راد، خدر؛ غلامرضا کاظمیان (1392). توسعه محلی و منطقه‌ای از منظر رویکرد نهادی، انتشارات جهاد دانشگاهی. تهران.

قنبری، ابوالفضل (1393). بررسی تطبیقی تأثیر فضای شهری بر میزان مشارکت شهروندان، مطالعه موردی: محلات شهر تبریز، نشریه جغرافیا و برنامه‌ریزی. سال 18. شماره 48. صفحات 243-211.

کرایب، یان (1386). نظریه‌های اجتماعی مدرن، ترجمه عباس مخبر.  نشر آگه. چاپ چهارم. تهران.

 کیا، علی‌اصغر؛ لطیفی، غلامرضا؛ رسولی، محمدرضا؛ کاظم نیا، محمد احسان (1395). نقش رسانه­های جمعی در مدیریت شهری (مطالعه موردی: مناطق 22 گانه شهر تهران)، فصلنامه اقتصاد و مدیریت شهری. سال چهارم. شماره چهارم (پیاپی 16). صفحات 138-127.

گی‌روشه (1376). جامعه‌شناسی تالکوت پارسونز، ترجمه‌ هادی غبرانی و داود طبائی. انتشارات روش. تهران.

لاله‌پور، منیژه؛ محمد سلیمانی (1394). نگاهی تاریخی- تحلیلی به ‌مدیریت شهری و سازمان‌یابی کالبدی- فضایی کلانشهر تهران، انتشارات دانشگاه مراغه. مراغه.

لاله‌پور، منیژه (1386). حکمروایی شهری و مدیریت شهری در کشورهای درحال توسعه،فصلنامه جستارهای شهرسازی. سال ششم. شماره 19 و 20. صفحات 71-60.

متانی، مهرداد؛ مهشید حسن‌پور (1393). بررسی نقش رسانه‌های‌جمعی در ارتقای‌سطح پاسخ‌گویی‌سازمان‌های دولتی، نشریه پژوهشگر (مدیریت). دوره 11. شماره 34. صفحات 72-59.

معاونت برنامه‌ریزی و توسعۀ شهرداری تبریز (1390). گزارش تحلیلی از نتایج سرشماری 1390 به تفکیک مناطق ده‌گانه شهرداری تبریز، مؤسسه هاتف شهر. تبریز.

نورث، داگلاس (1377). نهادها، تغییرات نهادی و عملکرد اقتصادی، ترجمه محمدرضا معینی. انتشارات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور. تهران.

یغفوری،حسین؛سجاد رفیعیان (1394).بررسی عملکرد مدیریت شهری در رابطه با مشارکت شهروندان در امور شهری(مورد شهرفسا)، فصلنامه مطالعات و پژوهش‌های شهری‌ومنطقه‌ای.دوره هفتم.شماره27. صفحات 100-81.

Brown,R(2008).Local Institutional Development and Organizationnal Change for Advancing Sustainable Urban Water Futures Environmantal Management, Journal of Environmental Management, (41), PP:221-233.

Shahidul, M (2016). Who participate and who doesn't? Adapting community participation model for developing countries, Journal of Cities (53), PP: 70-77.

Tusi, Mohammad Ali (1991). Involved in the management & pwnership, Tehran: published by the Center for public Management Education.