سطح‌بندی میزان آسیب‌پذیری بافت‌های شهر کرمان بر اساس معیارهای منطق فازی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار جغرافیا، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران

2 دانشجوی دکتری مدیریت بحران، پژوهشگاه مهندسی بحران‌های طبیعی شاخص پژوه

چکیده

بافت­های فرسوده و مسأله دار شهری در کشورهای در حال توسعه همانند ایران بیشتر از سایر بافت‌های شهری در معرض خطر زلزله قراردارند. شهر کرمان به دلیل وجود گسل‌های متعدد فعال و وقوع زمین‌لرزه‌های ویرانگر با تلفات انسانی زیاد به زلزله‌خیزترین استان کشور تبدیل شده است. از کل مساحت بافت فرسوده استان کرمان که حدود چهارهزار و شصت و دو هکتار می‌باشد، 1589 هکتار آن در شهر کرمان قرار دارد. ضرورت کاهش آسیب­پذیری شهر در برابر زلزله، یکی از اهداف اصلی برنامه‌ریزی کالبدی و شهری محسوب می‌گردد. هدف تحقیق شناسایی و سطح­بندی میزان آسیب­پذیری بافت‌های شهری است. مسأله‌ی اساسی این است که شهر کرمان مناطق آسیب­پذیر زیادی دارد و شناسایی سطوح آسیب­پذیر و کاهش ضریب آسیب­پذیری می­تواند کمک مؤثری به مدیریت بحران نماید. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی است، داده­های تحقیق به روش اسنادی و میدانی تهیه شده، از اطلاعات مدیریت بحران شهرداری کرمان استفاده گردیده و شاخص‌هایی چون نوع مصالح، تراکم جمعیّت، عرض معابر، نوع کاربری و تراکم سازه­ای مورد بررسی قرار گرفته است و نقشه‌های  هر کدام از این معیارها با استفاده از نرم‌افزارSDM FUZZY  در محیط Arc GIS  تهیه شده است. نقشه‌ی آسیب­پذیری نهایی نشان می­دهد که بافت­های شهر کرمان با 7/11 درصد آسیب‌پذیری بسیار زیاد، 1/14 درصد آسیب­پذیری زیاد، 3/13 درصد آسیب­پذیری متوسط، 5/15 درصد آسیب­پذیری کم، 9/45 درصد آسیب­پذیری خیلی کم روبرو هستند که وضعیت نامناسب بافت­ها را نشان می­دهد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Rating the Vulnerability Rate of the Textures of Kerman City Based of Fuzzy Logic Criteria

نویسندگان [English]

  • Hosein Ghazanfarpour 1
  • Mohadeseh Hamedi 2
چکیده [English]

 
Urban old and problematic textures  in developing countries, like Iran, are more vulnerable to earthquakes than other urban textures. The city of Kerman has become the most violent earthquake in the country due to numerous active faults and devastating earthquakes with high human casualties. Out of the total area of ​​the worn out texture of Kerman province, which is about four hundred and sixty two acres, 1589 ha are located in the city of Kerman. The necessity to reduce the vulnerability of the city against earthquakes is one of the main goals of physical and urban planning. The purpose of the study is to identify and level the vulnerability of urban tissues. The main issue is that the city of Kerman has a lot of vulnerable areas, and identifying vulnerable levels and reducing vulnerability can be effective in crisis management. The research method is descriptive-analytical one. The research data were prepared using documentary and field studies. The data of Kerman Municipality Crisis Management were used and indicators such as type of materials, population density, width of passages, type of use and structural density were investigated and maps of each of these criteria are provided using SDM FUZZY software in Arc GIS. The final vulnerability map shows that Kerman city tissues with 11.7% of cases are very vulnerable, 14.1% are highly vulnerable, 13.3% have average vulnerability, 15.5% Low vulnerability, 45.9% have very low vulnerability, which indicates the inappropriate status of the tissues.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Vulnerability
  • Worn-out texture
  • Kerman city
  • Fuzzy
  • Arc GIS

احدنژاد، محسن؛ لیلا احمدی؛ اصغر شامی؛ تقی حیدری (1392). بررسی روند توسعه درون شهری با تاکید بر تغییرات تراکم و کاربری اراضی، نمونه موردی (بافت فرسوده شمالی شهر زنجان)، مجله آمایش جغرافیایی فضا فصلنامه علمی پژوهشی دانشگاه گلستان. سال سوم. شماره مسلسل هشتم.

احدنژاد، محسن؛ شهرام سعیدی؛ سجاد زنگیشه‌ای؛ علیرضا زنگنه  (1388). ارزیابی آسیب‌پذیری بافت‌های فرسوده شهری در برابر زلزله با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (مطالعه موردی محله فیض‌آباد کرمانشاه)، سمینار ملی کاربرد GIS در برنامه‌ریزی اقتصادی اجتماعی و شهری.

احدنژاد، محسن؛ شهناز جلیل‌پور (1390). ارزیابی عوامل بیرونی تأثیرگذار در آسیب‌پذیری ساختمانی بافت ‌قدیم شهرها در برابر زلزله (مطالعه موردی: ناحیه 1 شهر خوی)، سمینار ملی کاربرد GIS در برنامه‌ریزی اقتصادی، اجتماعی و شهری‌.

احدنژاد، محسن؛ حکیمه قنبری (1389). کاهش خسارت ناشی از زلزله و مدیریت بهینه بحران با تأکید بر مکان‌یابی کاربری‌های ویژه با استفاده از GIS (نمونه موردی بافت فرسوده شهر تبریز)، همایش سراسری سامانه اطلاعات مکانی GIS انجمن علمی فناوری اطلاعات و ارتباطات.


بحرینی، حسین؛ عباس آخوندی  (1379). مدیریت بازسازی مناطق آسیب‌دیده از سوانح طبیعی، مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.

بهتاش، محمدرضا؛ مهرنوش اسدی‌نظری (1385). مدیریت بحران در بافت‌های تاریخی شهرها، همایش سراسری راهکارهای ارتقا مدیریت بحران در حوادث و سوانح غیر مترقبه .

بیک محمدی، حسن؛ حسین صرامی؛ فاطمه منجزی (1392).بازسازی بافت‌های فرسوده شهری و کاهش خطرپذیری (نمونه موردی: شهر شوشتر)، همایش ملّی عمران و توسعه‌ی پایدار با محوریت کاهش خطرپذیری در بلایای طبیعی.

جهانیان، منوچهر؛ موسی  پژوهان (1390). بررسی و طبقه‌بندی انواع بافت‌های فرسوده شهری کلان‌شهر تهران و راهکارهای مداخله در آن، فصلنامه علمی پژوهشی جغرافیای انسانی (2). سال سوم.

حسن‌زاده‌، رضا؛ ایمان عباس‌نژاد؛ احمد علوی؛ ابراهیم شریفی (1390). تحلیل خطر لرزه‌ای شهر کرمان با تأکید بر کاربرد GIS در ریزپهنه‌بندی مقدماتی مجله علوم زمین. پاییز 90. سال بیست و یکم. شماره 81. صفحه 30-23.

حسینی، سیدجواد (1387). مشارکت پایدار مردمی در نوسازی و بازسازی بافت‌های فرسوده شهری، مجله سخن گستر. مشهد.

رضایی، محمدرضا؛  مصطفی حسینی؛  میثم ده‌باشی (1391).راهکارهای مدیریت بحران در بافت‌های‌فرسوده شهر مشهد نمونه موردی قلعه وکیل‌آباد مشهد دومین کنفرانس ملّی مدیریت بحران نقش فناوری‌های نوین در کاهش آسیب‌پذیری ناشی از حوادث غیر مترقبه.

رضایی، محمدرضا؛ سیدمصطفی حسینی؛‌هادی حکیمی (1392). برنامه‌ریزی راهبردی مدیریت بحران در بافت تاریخی شهر یزد با استفاده از مدل SWOT.

رشیدی، اصغر؛ ابراهیم حصاری؛ سپیده قاسمی‌فر؛ زهرا رجایی (1393). پتانسیل­ها و نارسایی­های بافت فرسوده شهر گرگان را به منظور ساماندهی آن‌ها با استفاده از تکنیک SWOT.

زبردست، اسفندیار؛ احمد خلیلی؛ مصطفی دهقانی (1392). کاربرد روش تحلیل عاملی در شناسایی بافت‌های فرسوده شهری، نشریه هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی. دوره 18. شماره ۲ .

زیاری، کرامت‌اله ‌(1391). اولویّت‌بخشی به ایمن‌سازی بافت فرسوده کرج، پژوهش‌های جغرافیای انسانی. شماره 79. صفحات 14-1.

زیاری، کرامت‌اله؛ مریم بیرانوند؛ سمیه ابراهیمی (1387). ارائه الگوی بهینه بهسازی و نوسازی بافت‌های فرسوده شهری- نمونه موردی شهر یزد، (مجموعه مقالات اولین همایش بهسازی و نوسازی بافت‌های فرسوده شهری جلد اول). مشهد.

شاد، روزبه؛ حمید عبادی؛ م مسگری؛ علیرضا وفائی‌نژاد (1388).طراحی و اجرایGIS کاربردی جهت مکان‌یابی شهرک‌های صنعتی با استفاده از مدل‌های فازی، وزن‌های نشانگر و ژنتیک. دانشکده فنی. شماره 43.

طالب، مهدی (1380). دخالت‌ نه، مشارکت، هفت شهر. جلد 4. صفحه 102.

فرجی‌سبکبار، حسنعلی؛ سیدحسن مطیعی‌لنگرودی (1381). مدل‌های فضایی پهنه‌بندی و مکان‌یابی، مجله مدیریت.نشریه انجمن مدیریت ایران 12، 64و63.

فیروزی، افسانه؛ فریده بابایی‌اقدم؛ محمدرضا اقبال کورائیم(1391).تحلیل شاخص‌های تعیین بافت فرسوده شهری در سکونتگاه‌های غیر رسمی (مطالعه موردی محله زیر نهر تراب شهر پارس‌آباد)، چهارمین همایش علمی سراسری دانشجویی جغرافیا.

کول‌آبادی، فریده(2008). بازسازی و احیاء در بافت‌های فرسوده شهری، اولین همایش بهسازی و نوسازی بافت‌های فرسوده‌ی شهری مشهد مقدس. 20 و 21 آذرماه.

متولی، صدرالدین؛ راضیه کریم‌پور (1390). تحلیلی بر شاخص‌های کالبدی فرسودگی بافت­های شهری مطالعه موردی: بافت قدیم شهرساری همایش ملّی آرمان شهر ایرانی 26 و 27 بهمن ماه.

نظریان، اصغر (1388). پویایی نظام شهری ایران، انتشارات مبتکران.

نصیری، اسماعیل (1392). تحلیل ناپایداری مکانی- فضایی بافت‌های فرسوده شهری،  دو فصلنامه مدیریت شهری. شماره 31. 280-269.

وارثی، حمیدرضا؛ مسعود تقوایی؛ نعمت‌الله رضایی (1391). ساماندهی بافت فرسوده شهری نمونه موردی: شهر شیراز (مجله علمی تخصصی برنامه‌ریزی فضایی سال دوم. شماره دوم. (پیاپی 6).

Armas, I (2012). Multi-criteria Vulnerability Analysisto Earthquake Hazard ofBucharest ,Romania, Nat Hazards, Springer Science Business Media B.V.

Alvino, K (2010). Revitalizing urban texture. New Jersy, New York Salvatore, N, 2010. Render in urban planning (new approach), michican, kliwan press.

Anderson, Craig; Day, Kristen; Powe, Michael; McMillan, Tracy; Winn, Diane (2007). Remaking Minnie Street: The Impacts of Urban Revitalization on Crime and Pedestrian Safety”, Journal of Planning Education and Research, Vol 26, No 3.

Daniell, James E; Love, David (2010). The Socio-Economic Impact of Historic Australian Earthquakes, Australian Earthquake Engineering Society 2010 Conference, Perth, Western Australia.

Estrada, Miguel; Zavala, Carlos.; Lazares, Fernando.; Morales, Jorge (2012). GIS Tool for Calculating Repair Cost of Buldings Due to Earthquakes Effects (CCRE- CISMID), 9th International Conference on Urban Earthquake Engineering/4th Asia Conference on Earthquake Engineering, Tokyo Institute of Technology, Tokyo, Japan, PP: 1695- 1698.

Fatemi, A. A. Tabrizian,Z. Ghodrati Amiri, .Razavian Amercing. S. A (2013). Earthquake Vulnerability and Seismic Risk Assessment of Bandar Abbas in South of Iran, Journal of Rehabilitation in Civil Engineering 1-1 (1-14), journalhomepage:http://civiljournal.semnan.ac.ir

Fathi , Hamoon, Ghavami Mohammad Salman (2015). Using GIS data and satellite images to manage hazard zone in earthquake, ACSIJ Advances in Computer Science: an International Journal, Vol. 4, Issue 3, No.15

Guk Sun, C (2012). Applications of a GIS-based Geotechnical Tool to Assess Spatial Earthquake Hazards in an Urban Area, Springer-Verlag

Ghasemi Mohammad, Azadkhani Javad, Ahmadi Yadollah  Tavassoli , Mohammad Reza    Journal of Civil Engineering and Urbanism  Volume 4, Issue 1: 41-46 .

Noroozi, Milad (2014). Assessing the Reformation and Reconstruction plan of the Central Texture of the Town of Kermanshah, Journal of Novel Applied Sciences -4-3/318-325

Top of Form

Top of Form

Rosental, Stuart (2008). Old home, externalities, and poor neighborhoods, A model of urban decline and renewal, Journal of Urban Economic, Vol 63, No 3.

Rajabi, Azita, Mottaghi Somaye  Norozi Akram, Farahzad Maryam (2015). J. Appl. Environ. Biol. Sci, 5(5S) 364-371, 2015, TextRoad Publication

Salvatore, N (2010). Render in urban planning (new approach), michican, kliwan press.

Saraii,MohammadHossein(2015).Strategies for Revitalization of the Old Urban Texture in Aran-va-Bidgol , Journal of Geography and Urban Space Development Vol.2, No.1 .

Smit, A (2008).  Urban planning and historic texture erode, London , Roultledge Linares- Rivas, Alejandra (2012). Panama Prepares the City of David for Earthquakes, Project ,Highlights issue 9, Panama, PP: 1- 4.

Wald, D. J.; Jaiswal, K. S.; ASCE, A.M.K.; Marano3, D.; Bausch, D (2011). Earthquake Impact Scale, Natural Hazards Review, www.ascelibrary.org, PP:125-139.