طبقه‎بندی و تناسب اراضی برای توسعه‌ی مناطق محروم در چهارچوب اقتصاد مقاومتی مطالعه موردی: شهرستان ریگان، جنوب شرق استان کرمان*

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار علوم خاک، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

چکیده

حفظ منابع خاک و آب، توسعه‌ی پایدار و اشتغال­زایی در مناطق محروم و روستایی به­عنوان یکی از مهمترین راهبردهای مدیریت دانایی محـور در کشـور مطـرح می­باشد. مطالعات خاک‌شناسی، قابلیت آبیاری، طبقه­بندی استاندارد و تناسب اراضی برای اصلاح یا جایگزینی کاربری فعلی و همچنین روش­های نوین آبیاری به­منظور افزایش راندمان مصرف آب در بخش کشاورزی و افزایش ارزش افزوده تولیدات کشاورزی قدم مهمی برای دستیابی به اقتصاد مقاومتی محسوب می­شود. در این­راستا، مطالعه­ای در شهرستان ریگان، واقع در جنوب شرق استان کرمان انجام­شد. منطقه‌ی مورد­ نظر بسیار محروم بوده و این تحقیق از نظر تولید فرصت­های شغلی برای مردم و الگو قرار­گرفتن برای مناطق مجاور مهم می­باشد. اهداف اصلی این تحقیق امکان­سنجی اصلاح و ایجاد قابلیت­های جدید در منابع خاک و آب اراضی منطقه به­منظور رفع یا کاهش محدودیت­ها در بهبود یا تغییر نوع بهره­وری از اراضی و ارتقاء اقدامات مدیریتی در منطقه می­باشد. جهت نیل به اهداف فوق، مطالعات میدانی ازقبیل مکان­یابی و حفر 23 خاک­رخ و انجام 160 نمونه­برداری از خاک­های منطقه انجام­شد. با استفاده از سایر داده­های کمکی مانند تصاویر ماهواره­ای، نقشه­های زمین­شناسی، پستی و بلندی، اطلاعات هواشناسی، مطالعات پیشتر انجام­شده و نتایج تجزیه و تحلیل­های آزمایشگاهی، اقدام به تهیه نقشه­های موضوعی مختلف مانند ارزیابی منابع اراضی، طبقه­بندی استاندارد و قابلیت آبیاری اراضی برای دو روش آبیاری سطحی (سنتی) و موضعی (مدرن) شد. سپس ارزیابی تناسب فعلی و آتی اراضی برای سه نوع بهره­وری اراضی شامل گندم آبی، یونجه و خرما صورت­گرفت. اراضی منطقه در سه شکل ظاهری دشت دامنه­ای، فلات و مخروط­افکنه آبرفتی قرار گرفتند. نتایج تحقیق نشان­دادند که خاک­های منطقه بر اساس روش جامع رده­بندی خاک­ها در دو تحت رده Salids و Gypsids جای می­گیرند. از­جمله محدودیت­های قابل اصلاح اراضی منطقه می­توان به شوری و قلیائیت، لایه سخت­کفه و پستی و بلندی و محدودیت­های غیرقابل اصلاح نیز به اقلیم، مقدار زیاد سنگریزه خاک سطحی و عمقی اشاره­کرد. با توجه به وجود منابع آب زیرزمینی و پس از انجام عملیات عمرانی و تغییر روش آبیاری و اعمال یک مدیریت کارآمد می­توان تمام منطقه را که در شرایط بایر هستند، به زیر­کشت انواع بهره­وری­های مناسب (زراعی و باغی) اختصاص ­داد. بخشی از منطقه که دارای قابلیت کاربری کشاورزی است، برای تیپ بهره­وری گندم و یونجه درکلاس تناسب S2 و تمام منطقه برای خرما در کلاس­های تناسب S1 و S2قرار می­گیرند. در نهایت می­توان گفت تحقق برنامه­های توسعه نواحی روستایی، محرومیت­زدایی و اهداف اقتصاد مقاومتی در بخش منابع آب­و­خاک با اعمال مدیریت مناسب قابل دستیابی می­باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Land Classification and Suitability for Development of Poor Regions in Terms of Resistive Economic Case study: Rigan County, South-East of Kerman Province

نویسنده [English]

  • Kamran Moravej
چکیده [English]

Soil and water conservation, sustainable development and job creation were considered as one of the most important of the country's knowledge-based management strategies in poor and rural region. Soil survey, Watering ability, standard classification and land suitability for amending or replacing the current use and also new irrigation methods to increase irrigation efficiency in agricultural part and promote the value added of agricultural production was an important step to achieve resistance economies.In this regard, a study was conducted in the Rigan County located at the South East of Kerman Province. Intended region was very poor and this research was very important in terms of manufacturing career opportunities and get template for nearby areas.The main objectives of this research were the feasibility of modify and production new capabilities in water and soil resource for Eliminating or reducing the restrictions on improve or change land utilization type and promotion of management operations in the region. Field studies including site selection and drilling of 23 soil profiles and 160 soil sampling were conducted to attain above objectives. various thematic maps such as land resource evaluation, standard classification and land Watering ability were prepared for two irrigation method as surface (traditional) and localized (modern) using auxiliaries’ data such as satellite imagery, geological and topographic maps and weather information, previous studies and laboratory analysis result from soil sampling. Then, current and future land suitability evaluation were conducted for three land utilization types including irrigated wheat, alfalfa and the date. Physiographic lands of the study area were piedmont plain, plateau and alluvial fan. The results showed soils based on comprehensive classification of soils (Soil Taxonomy, 2014) are classified into the Salids and Gypsids sub-order category. Land modifiable restrictions and the uncorrectable limitation can be noted salinity and alkalinity, hardpan layer, topography and climate, large amounts of gravel in top and subsoil, respectively. Due to the presence of underground water resources, doing improvement operation, changing irrigation method and performing an efficient management can be planted suitable variety of land utilization types (agriculture and horticulture) for all of the region that were bare land. Part of the region having agricultural capability land use were moderately suitable class (S2) for wheat and alfalfa utilization types and the entire region were suitable class (S1) and moderately suitable class (S2) for date. Finally it can be said that the fulfillment of rural development programs, overcome on deprivation and restrictive economy goals in soil and water resources context are accessible by implementing suitable management

کلیدواژه‌ها [English]

  • Improvement Operations
  • Watering ability capability
  • Land management
  • Rigan
  • Suitability Evaluation
  • and Utilization Type.  

ابراهیمی، حسین (1385). ارزیابی عملکرد روش­های آبیاری تحت فشار در استان خراسان. مجله علمی - پژوهشی علوم کشاورزی. جلد 12. شماره 3. صفحات 589-577.

اصغرزاده، احمد؛ محمدجعفر ملکوتی؛ حسین­علی بهرامی؛ سهیلا ابراهیمی (1383). خاک­های ایران: تحولات نوین در شناسایی، مدیریت و بهره­برداری، چاپ اول. تهران انتشارات سنا.

آمارنامه کشاورزی (1393). جلد اول، چاپ اول، تهران، مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات، معاونت برنامه­ریزی و اقتصادی. وزارت جهاد کشاورزی.

آمارنامه کشاورزی (1395). جلد اول، چاپ اول. تهران. مرکز فناوری اطلاعات و ارتباطات. معاونت برنامه­ریزی و اقتصادی. وزارت جهاد کشاورزی.

ایوبی، شمس­الله؛ احمد جلالیان (1385). ارزیابی اراضی (کاربردهای کشاورزی و منابع طبیعی)، چاپ اول. اصفهان. انتشارات دانشگاه صنعتی اصفهان.

سامانی، محمدولی (1383). مدیریت منابع آب و توسعه‌ی پایدار. دفتر مطالعات زیربنای وزارت جهاد کشاورزی.

دانش­جعفری، داریوش (1392). اقتصاد مقاومتی، مفاهیم، قلمرو و راه­کارها (نقش حماسه اقتصادی و واکاوی ابعاد دفاعی- امنیتی آن)، چاپ اول. تهران. انتشارات مرکز تحقیقات راهبردی دفاعی.

کریم، محمدحسین؛ محمود صفدری نهاد؛ مسعود امجدی‌پور(1393).توسعه‌کشاورزی و اقتصادمقاومتی، جایگزین نفت.فصلنامه سیاست‎های‌راهبردی و کلان. جلد 2. شماره 6. صفحات 127-103.

مؤسسه پژوهش­های برنامه­ریزی و اقتصاد کشاورزی (1384). شناخت وضع موجود و منابع: مبانی لایحه قانون جامع خاک کشور، جلد اول. تهران. وزارت جهاد کشاورزی.

وزارت جهاد کشاورزی (1380). همایش استراتژی توسعه پایدار در بخش­های اجرایی کشور، تهران. کمیته ملّی توسعه پایدار.

Abagyeh,S.O.I.,Idoga, S. & Agber, P.I (2016). Land suitability evaluation for maize (Zea mays) production in selected sites of the Mid-Benue valley, Nigeria, International Journal of Agricultural Policy and Research, Vol, 4, 3, (46-51).

Albaji, M., Landi, A., Boroomand Nasab, S. and Moravej, K (2008). Land suitability evaluation for surface and drip irrigation in Shavoor Plain Iran,Journal of Applied Sciences,Vol,8,(654-659).

Albaji, M., Boroomand Nasab, S., Naseri, A. A. and Jafari, S (2010a). Comparison of different irrigation methods based on the parametric evaluation approach in Abbas plain -Iran, Journal of Irrigation and Drainage Engineering, Vol, 136, (131–136).

Albaji, M., Naseri, A. A. and Boroomand Nasab, S. 2010b. An investigation of irrigation methods based on the parametric evaluation approach in arayez plain- IRAN, Polish journal of natural sciences, Vol, 25, 1, (31-46).

Anonymous(1978).Geologic map of Jahanabad sheet, 1:250000, Geological survey and mineral exploration of Iran.

Anonymous (1999). Soil survey user guide, Publication No: 466, President deputy strategic planning and control of Iran, 1999.

Anonymous (2014). World reference base (WRB) for soil resources. International soil classification system for naming soils and creating legends for soil maps, FAO, Rome.

Bagherzadeh, A. and Mansouri Daneshvar, M. R (2014). Qualitative Land Suitability Evaluation for Wheat and Barley Crops in Khorasan-Razavi Province, Northeast of Iran, Agric Res, Vol, 3, 2, (155–164).

Bagherzadeh, A. and Paymard, P (2015). Assessment of land capability for different irrigation systems by parametric and fuzzy approaches in the Mashhad plain, northeast Iran, Soil & Water Res, Vol, 10, 2, (90-98).

Bot, A. J., Nachtergaele, F. O. and Young, A (2000). Land resource potential and constraints at regional and country levels. Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations.

Jovzi, M., Albaji, M. and Gharibzadeh, A (2012). Investigating the Suitability of Lands for Surface and Under-Pressure (Drip and Sprinkler) Irrigation in Miheh Plain. Research Journal of Environmental Science, Vol, 6, 2, (51-61).

Eswaran, H., Mosi, D., and Manickam, T.S(1990).Soil moisture and temperature regimes in Southern India.

Gholami, A., and Delavari, A (2012). Evaluation of the Two Methods of Surface and Drip Irrigation Based on the Parametric System, Journal of Basic and Applied Scientific Research, Vol, 2, 6,5988-5992.

Khidir, S.M (1986). A statistical approach in the use of parametric systems applied to the FAO framework for land evaluation, Ph.D. State University of Ghent, Belgium.

Mahler, P. J (1970). Manual of multipurpose land classification. Soil Institute of Iran, Pub N0: 212.

Mahler, P. J (1979). Manual of classification for irrigation, Third revised edition, Soil Institute of Iran, Pub. Vol. 205.

Soil Survey Staff (2014). Keys to soil taxonomy. 12th ed. Washington (D.C.), United States Department of Agriculture Natural Resources Conservation Service (NRCS), USDA.

Naseri, A. A., Rezania, A. R. and Albaj, M (2009). Investigation of soil quality for different irrigation systems in Lali Plain, Iran. Journal of Food, Agriculture & Environment, Vol, 7, 3&4, (955-960).

Rabia, A. H., Figueredo, H., Huong, T. L., Lopez, B. A. A., Solomon, H. W. and Alessandro V (2013). Land Suitability Analysis for Policy Making Assistance: A GIS Based Land Suitability Comparison between Surface and Drip Irrigation System, International Journal of Environmental Science and Development, Vol, 4, 1, (1-6).

Seyedmohammadi, J., Esmaeelnejad, L., Ramezanpour, H (2016). Land suitability assessment for optimum management of water consumption in precise agriculture, Model. Earth Syst. Environ, Vol, 2, (162).

Sys, C., Van Ranst, E., Debaveye J (1991). Land Evaluation, Part I, II, III Principles in Land Evaluation and Crop Production Calculations, International Training Centre for Postgraduate Soil Scientists, University Ghent.

Teka, K., Rompaey, V.A. and Poesen, J (2010). Land Suitability Assessment for Different Irrigation Methods in Korir Watershed, Northern Ethiopia. Journal of the dry lands, Vol, 3, 2, (214-219).