ارزیابی و تحلیل ابعاد و مؤلفه‌های تاب‌آوری شهر کرمان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه مراغه

2 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری

چکیده

      در چند دهه‌ی گذشته، جهان نسبت به خطر­ها بطور فزاینده­ا­ی آسیب­پذیر شده است. شناخت و کاهش  آسیب­پذیری شهرها؛ بویژه در ایران که شهرها بافت نامتجانس و در عین حال کهنه­ا­ی دارند، از اهمیّت فراوانی برخوردار است. در سال­های اخیر نهادها و آژانس‌های فعال در زمینه‌ی کاهش سوانح، بیشتر فعالیّت­های خود را بر دست‌یابی به جامعه‌ی تاب­آور در برابر سوانح متمرکز ساخته­اند. هدف از این مطالعه ارزیابی و سنجش میزان تاب­آوری شهر کرمان بدون در نظر گرفتن مخاطره می­باشد. به این منظور از400 کارشناس مشرف بر وضع موجود شهر بااستفاده از نمونه­گیری طبقه­بندی تصادفی با لحاظ کردن مواردی چون تخصص و شغل، تعداد 40 کارشناس به عنوان نمونه انتخاب شده است. پایایی داده­های مورد استفاده با بهره­گیری از آلفای کرونباخ به میزان 942/ محاسبه شده است. برای نیل به این هدف از روش تحقیق توصیفی- تحلیلی مبتنی بر تحلیل پرسشنامه بهره گرفته شد و برای تجزیه و تحلیل داده­ها، از روش­های آماری میانه، میانگین، آزمون K-S و آزمون On sample T-test و رگرسیون گام به گام استفاده شده است. نتایج حاصل از تحلیل آماری نشان می­دهد تاب­آوری شهر کرمان در همه ابعاد و مؤلفه‌ها از نظر کارشناسان پایین­تر از سطح مطلوب می­باشد. بطوری‌که مقدار محاسبه شده‌ی تاب­آوری کلی جامعه 62/2 کمتر از حد مبنا (3) می­باشد. در نهایت بر اساس آزمون رگرسیون از میان مؤلفه‌های تاب‌آوری شهر کرمان، شاخص نهادی- مدیریتی با ضریب بتا 282/0 بیشترین تاثیر را بر شاخص‌های تاب­آوری شهر کرمان داشته است. سپس به ترتیب شاخص زیرساختی- کالبدی، محیطی، اجتماعی و اقتصادی با ضریب بتا 259/0، 230/0، 226/0و در انتها شاخص اقتصادی با ضریب بتا 216/0 بیشترین سهم را  در تاب‌آوری شهر کرمان داشته­اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluating and Analysis of Resiliency Dimension and Parameters of Kerman City

نویسندگان [English]

  • Omid Mobaraki 1
  • Manijeh Lalehpour 1
  • Zahra Afzaligrouh 2
چکیده [English]

Universe has been increasingly vulnerable to the risks. Identification and reduction of vulnerability of the cities, especially in Iran in which cities have old and heterogeneous tissue, is of great significance. In recent years, the active institutes and agencies in the field of disaster reduction, have concentrated their activities on reaching a resilient society against disasters. the purpose of this study is the evaluation and estimation of the amount of resiliency in Kerman city without considering any kind of risk. For this purpose, among 400 experts overlooking the condition of the city, 40 of them has been chosen as sample by stratified random sampling considering expertise and occupation. The stability of the used data has been evaluated by Cronbach alpha of 0.942. In the order to reach this goal, descriptive- analytical research method was used based on the analysis of questionnaire among experts. And in order for data analysis,  it has been used of statistical methods of mean, mode average, K-S test, on sample T-test and step by regression. The results of statistical analysis show that according to the experts the resiliency of Kerman city in every dimensions and elements is lower than the desired level. In a way that the calculated resiliency of total society is 2.62 lower than the basis 3. Finally based on regression test, among the resiliency dimensions of Kerman city, the institutional- management dimension with B coefficient of 0.282 has had the most impression on resiliency dimension, environment- skeletal dimension, social and economic dimension with B coefficient of 0.259, 0.230, 0.226 and at last economical dimension with B coefficient of 0.216 have had the most share in resiliency of Kerman city.

کلیدواژه‌ها [English]

  • urban planning
  • resiliency
  • Vulnerability
  • Disaster management
  • Kerman city

-   احدنژادروشتی، محسن؛ علی زلفی؛ محمدجواد نوروزی؛ کریم جلیلی (1390). ارزیابی آسیب­پذیری اجتماعی شهرها در برابر زلزله (نمونه موردی: شهر خرمدره)، فصلنامه جغرافیا و برنامه­ریزی شهری چشم­انداز زاگرس. سال سوم . شماره 7. صفحات 98-82.

-   بهتاش، فرزاد؛ محمدتقی پیربابایی؛ علی عسگری (1392). ارزیابی و تحلیل ابعاد و مؤلفه­های تاب­آوری کلان شهر تبریز، نشریه هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی. دوره 18. شماره 3. صفحات 42-33.

-   حافظ‌نیا، محمدرضا (1390). مقدمه‌ای بر روش تحقیق در علوم انسانی، انتشارات سمت. تهران.

-   حسینی، زهرا؛ اکبر علوی؛ رضا حسن­زاده؛ مژگان دهقانی (1393). تحلیلی بر آسیب‌پذیری لرزه­ای و شبیه­سازی آن در مدیریت بحران مطالعه موردی: ناحیه 13 شهر کرمان، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی. سال 29. شماره چهارم. صفحات 164-147.

-   رضایی، محمدرضا (1389).تبیین تاب­آوری اجتماعات شهری به منظور کاهش اثرات سوانح طبیعی(زلزله)؛ مطالعه‌ی موردی: کلانشهر تهران، رساله دکتری جغرافیا و برنامه­ریزی شهری به راهنمایی دکتر مجتبی رفیعیان و علی عسگری. دانشگاه تربیت مدرس تهران.

-   رضایی، محمدرضا (1392). ارزیابی تاب­آوری اقتصادی و نهادی جوامع شهری در برابر سوانح طبیعی مطالعه موردی: زلزله­ی محله­های شهر تهران، دو فصلنامه مدیریت بحران. شماره 3. صفحات 37-27.

-   رفیعیان، مجتبی؛محمدرضا رضایی؛ علی عسگری؛ اکبر پرهیزکار؛ سیاوش شایان (1390). تبیین مفهومی تاب‌آوری و شاخص‌سازی آن در مدیریت سوانح اجتماع محور (CBDM)، فصلنامه‌برنامه‌ریزی و آمایش فضا. دوره پانزدهم. شماره 4. دانشگاه تربیت مدرس.

-   داداش‌پور، هاشم؛زینب عادلی(1394). سنجش ظرفیت تاب‌آوری در مجموعه شهری قزوین، دو فصلنامه علمی- پژوهشی مدیریت بحران. شماره هشتم.

-   زهرائی، سیدمهدی؛ لیلی ارشادی (1384). بررسی آسیب­پذیری لرزه­ای ساختمان­های شهر قزوین، نشریه دانشکده فنی. جلد 39. شماره 3. صفحات 297-287.

-   حکیمه؛ شمس­اله کاظمی­زاد؛ محسن احدنژاد (1390). بررسی تأثیر کاربری­های همجوار شهری در کاهش ریسک فاجعه و خسارت ناشی از زلزله نمونه مورد مطالعه: منطقه 3و 7 شهرداری تبریز، اولین کنفرانس بین­المللی ساخت و ساز شهری در مجاورت گسل‌های فعال. 12 الی 14 شهریورماه. تبریز ایران.

-   مدیریت بحران شهرداری مشهد (2012). چگونه می­توان شهرها را تاب­آورتر نمود، دستنامه­ای برای مدیران دولت‌های محلی.

-   مرکز آمار ایران (1390-1385). سرشماری عمومی نفوس و مسکن.

-   معاونت‌برنامه­ریزی استانداری کرمان (1392). ویژگی‌های استان کرمان از دیدگاه تقسیمات کشوری و جمعیّتی سال 1390.

-   Cutter, S.L., et al ( 2008). “A place-based model for understanding community resilience to natural disasters". Global Environmental Change, PP:1-9. Doi:10.1016/j. gloenvcha.

-   Cutter, S.L. and Emrich, C (2005). “Are natural hazards and disaster losses in the US increasing?”, EOS, Transactions of the American Geophysical Union 86 (41) .

-   Fischer III, henry, Scharnberger, Charls K and Geiger, Charles J (1996). “Reducing Sei smic Vulnerability in Low to moderate risk areas”. Disaster Prevention and Management, Volume5, Number 4, MCB University, ISSN 0965-35.

-   Klein,R.J. N & Thomalla, F (2003). “Resilience to natural hazards: how useful is this concept”?,  Environmental Hazards5 (1-2), 35-45.

-   Manyena; Siambabala Bernard (2006). “The concept of resilience revisited”, Disasters 30 (4), 433-450.

-   Zhou. et al(2009).“Resilience to natural hazards: a geographic perspective”. Nat Hazards. Vol 53, DOI 10.1007/s11069009-9407-y. PP:21-41.