ارزیابی تناسب اراضی به منظور توسعه‌ی شهری با رویکرد آمایش سرزمین مطالعه موردی: شهرستان اهواز

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشکده جغرافیا، دانشگاه تهران

2 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه تهران

3 دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه شهید چمران اهواز

4 کارشناس ارشد جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، پردیس البرز، دانشگاه تهران

چکیده

توسعه‌ی پایدار شهری، گونه‌ای از توسعه‌ی شهری است که می‌تواند استمرار داشته باشد بدون این که موجب تخریب منابع و نظام‌هایی شود که به آن‌ها وابسته است. افزایش روزافزون جمعیّت شهرنشین و در پی آن رشد شهرها، توجه به چگونگی کنترل توسعه‌ی شهرها با برنامه و حرکت در راستای اصول توسعه‌ی پایدار را الزامی می‌کند. در واقع توسعه‌ی مناسب شهری هنگامی محقق می‌شود که سرزمین به تناسب قابلیت‌های آن به کار گرفته شود. هدف این پژوهش ارزیابی تناسب اراضی شهرستان اهواز به منظور توسعه‌ی شهری می‌باشد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش تحقیق توصیفی- تحلیلی می‌باشد. ابتدا لایه‌های مناسب در محیط ARCGIS نرمال‌سازی شده‌اند و با توجه به این که ماهیّت پژوهش، تصمیم‌گیری و انتخاب اراضی مناسب می‌باشد، از روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره استفاده گردید. بدین ترتیب 15معیار مورد نظر با استفاده از پرسشنامه تکنیک  Fuzzy Dematel به وسیله‌ی 15 نفر از نخبگان حوزه برنامه‌ریزی آمایش سرزمین و برنامه‌ریزی شهری  تکمیل گردید و در نرم‌افزار Excel وزن معیارها به دست آمد سپس وزن‌های به‌دست آمده در تک‌تک لایه‌ها ضرب گردید. در نهایت با الگوریتم تکنیکTopsis  که در محیط ARCGIS پیاده‌سازی گشت، لایه‌ها با هم همپوشانی شدند و نقشه‌ی اولویّت‌بندی به منظور توسعه‌ی شهری در شهرستان اهواز ارائه شده است. مساحت اولویّت‌ها به این ترتیب می‌باشد که مساحت اولویّت‌اول 54975 هکتار، اولویّت‌ دوم 250168 هکتار، اولویّت ‌سوم 75367هکتار، اولویّت‌ چهارم 44658هکتار و اولویّت پنجم 3642هکتار به دست آمده است. اولویّت اول در قسمت‌های جنوب، جنوب‌غربی و شمال شرقی قرار گرفته است و بیشتر مساحت آن در زمین‌های بایر می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Land Suitability Evaluation in Order to Urban Development with Spatial Planning Approach Case study: Ahwaz county

نویسندگان [English]

  • Karmatalleh Ziari 1
  • Mahmood Arvin 2
  • Negar Rahimpour 3
  • Esmaeil Taghavi zirvanei 4
چکیده [English]

Urban sustainable development is a form of urban development that can be continued without causing any destruction to resources and systems that depends on it. Increasing trend of urban population and growth of cities necessitates the attention to how control the development of the cities with program and move along the principles of sustainable development. In fact, appropriate urban Sustainable development will be realized when the land to be used in appropriate with its capabilities.
The aim of this  Research is evaluating the Land Suitability of Ahvaz city for urban development.. This study in terms of goal is an applied one  and in terms of research method is descriptive – analytical one . Firstly the appropriate layers have been normalized in ARC GIS environment and considering that the nature of the research is decision-making and selection of suitable lands, Multi-criteria decision-making methods were used.  Thus 15 considered Criteria were completed  by using Fuzzy Dematel technique questionnaire by 15 members of the experts of spatial planning and urban planning field and the weights of criteria was calculated in Excel software, then the calculated weights was multiplied to each layers. Finally, the TOPSIS technique was implemented in ARCGIS and the layers were overlapped together and prioritization map has been presented for urban development in Ahwaz County. The area of priorities is given as follows: the first priority is 54975 Hectare, the Second priority is 250168 Hectare, The third priority 75367 Hectare, the fourth priority 44658 Hectare, and Fifth priority is 3642 Hectare.The first priority is located in southern parts, the southwest and northeastern and more of  its area is  in the wastelands.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Spatial planning
  • Land Suitability
  • Urban Development
  • Decision-making methods
  • Ahwaz County

-     احمدی‌زاده،سعیدرضا؛ ریحانه دارایی(1392). مکان‌یابی مناطق مستعد توسعه شهر بیرجند بر اساس طراحی سناریو با روش فازی وAHP در محیط GIS، اولین همایش علوم و مهندسی محیط‌زیست و توسعه‌ی پایدار. تهران.

-     امان‌پور، سعید؛ هادی علیزاده؛ حسن قراری (1392). تحلیلی بر مکان‌یابی جهات بهینه توسعه‌ی‌فیزیکی شهر اردبیل با استفاده از مدل AHP، فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای. سال سوم. شماره 10. صفحات 96-83.

-     پرورش،حسین؛ محسن دهقانی؛ احمد نوحه‌گر (1389). مقایسه روش آمایش فیزیکی (ژئومورفولوژی) و روش آمایش سرزمین جهت ارزیابی توان اکولوژیکی حوزه‌ی آبخیز نساء در استان ‌هرمزگان، آمایش سرزمین. سال دوم. شماره دوم. صفحات 50-27.

-     پوراحمد، احمد (1380). آمایش سرزمین و ایجاد تعادل در نظام شهری کشور، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران. شماره 160. صفحات490-479.

-     جوادیان‌کوتنایی، سارا؛ سعید ملماسی ؛ ندا اورک؛ جعفر مرشدی (1393). تدوین الگوی ارزیابی توان اکولوژیک توسعه شهری با بهره‌گیری از فرایند تحلیل شبکه‌ای (ANP) (نمونه موردی:شهرستان ساری)، آمایش سرزمین. شماره اول. 178-153.

-     حاتمی‌نژاد،حسین؛سیدعباس‌رجایی؛فاطمه سالاروندیان؛ ایرج تیموری (1392). ارزیابی تناسب کاربری اراضی از طریق مدل توان اکولوژیک در استان اردبیل با هدف آمایش سرزمین، دو فصلنامه علمی- پژوهشی آمایش سرزمین. دوره پنجم. شماره اول. صفحات 26-5.

-     زرقانی، هادی؛ هادی اعظمی (1390). تحلیل ملاحظات نظامی- امنیتی در آمایش و مکان‌گزینی مراکز و استقرارگاه‌های نظامی با تأکید بر استان خراسان رضوی، برنامه‌ریزی و آمایش فضا. دوره پانزدهم. شماره 2. صفحات 161-141.

-     سایت فرمانداری شهرستان اهواز

-ahwaz.ostan-khz.ir

-     شریف‌زادگان،محمدحسین؛امیررضوی‌‌دهکردی(1389). ارزیابی فرآیند برنامه‌ریزی "آمایش سرزمین" در ایران و راهکارهای بهبود آن، علوم‌محیطی. سال هفتم. شماره چهارم. صفحات 100- 87.

-     شریفی‌پور، رزیتا؛رضا احمدیان؛ افشین دانه‌کار (1389). تعیین و اولویّت‌بندی معیارهای مکان‌یابی شهر جدید پارس با استفاده از ارزیابی چندمعیاره مکانی و کاربرد تحلیل سلسله مراتبی، آمایش سرزمین.سال دوم. شماره دوم. صفحات 65-51.

-     طالعی، محمد؛ عباس علی‌محمدی؛ اسماعیل عدیلی (1391). ارزیابی تناسب اراضی شهری به ‌روش Fuzzy AHP، سنجش از دور وGIS ایران. سال چهارم. شماره اول. صفحات 52-35.

 

-     عرب، علیرضا؛ ایمن قاسمیان‌صاحبی (1394). ارائه‌ی یک‌مدل ترکیبی فازی برای ارزیابی تکنولوژی‌های دفع پسماند در زنجیره تأمین بیمارستانی، فصلنامه مدیریت زنجیره تأمین.سال هفدهم.شماره 50. صفحات 67-52.

-     قربانی، رسول؛ حسن محمودزاده؛ علی‌اکبر تقی‌پور (1392). تحلیل تناسب اراضی (LAS) برای توسعه‌ی شهری در محدوده‌ی شهری تبریز با استفاده از روش تحلیل فرایند سلسله مراتبی، جغرافیا و آمایش شهری - منطقه‌ای. شماره 8. صفحات 14-1.

-     قرخلو،مهدی؛ یوسف اشرفی (1388). مکان‌یابی شهر جدید سهند (ارزیابی نقاط قوت و ضعف مکان انتخابی)، اطلاعات جغرافیایی سپهر، شماره 69، صفحات36-28.

-     قنواتی، عزت‌الله؛ فاطمه دلفانی‌گودرزی (1392). مکان‌یابی بهینه توسعه شهری با تأکید بر پارامترهای طبیعی با استفاده از مدل تلفیقی فازی /AHP، دو فصلنامه ژئومورفولوژی کاربردی ایران، سال اول. شماره اول. صفحات 60-45.

-     کرم، امیر؛ نازیلا یعقوب‌نژاداصل (1392). کاربرد منطق فازی در ارزیابی تناسب زمین برای توسعه کالبدی شهر مطالعه موردی: کلانشهر کرج، جغرافیا (فصلنامه علمی- پژوهشی انجمن جغرافیای ایران)، دوره جدید.سال یازدهم. شماره 36. صفحات 49-31.

-     کرمی، مهرداد؛ شهلا چوبپیان؛ خلیل کلانتری (1391). برنامه‌ریزی فضایی به منظور مکان‌یابی بازارچه‌های صنایع ‌دستی (مطالعه موردی استان خراسان جنوبی)، مطالعات و پژوهش‌های شهری و منطقه‌ای. سال چهارم. شماره پانزدهم. صفحات 36-21.

-     کنعانی، محمدرضا؛ اسدالله دیو سالار؛ مصطفی قدمی (1390). پهنه‌بندی کاربری توسعه شهری بر اساس توان‌های اکولوژیک مطالعه موردی: استان مازندران، فصلنامه جغرافیا آمایش سرزمین. سال اول. شماره اول. صفحات 68-53.

-     لطفی، صدیقه؛ معصومه مهدیان بهمنیری؛ علی مهدی (1392). تعیین اراضی مناسب توسعه‌ی شهری با بهره‌گیری از مدل‌های چندمعیاره در شمال ایران، مدرس علوم انسانی- برنامه‌ریزی و آمایش فضا. دوره هفدهم. شماره 2.

-     مهرگان،محمدرضا؛محمود دهقان‌نیری (1388). رویکرد منسجم BSC-TOPSIS جهت‌ ارزیابی ‌دانشکده‌های مدیریت برتر دانشگاه‌های تهران، نشریه مدیریت‌صنعتی. دوره 1. شماره 2. صفحات 168-153.

-      ناصروندی، زهرا؛ غلامحسین اسکانی (1390).  بررسی نقش ژئومورفولوژی در مکان‌یابی مناطق شهری و مدیریت بحران زلزله با استفاده از نرم‌افزار GIS مورد: منطقه‌ی کن- سولقان، همایش ژئوماتیک 90. تهران. سازمان نقشه‌برداری کشور.

-     http://www.civilica.com/Paper-GEO90-GEO90_008.html

-     وارثی، حمیدرضا؛ کاووس علی‌نژاد طیبی (1390). تحلیل تناسب زمین برای توسعه شهری با استفاده از AHP مطالعه موردی: شهر فیروزآباد، مجله پژوهش و برنامه‌ریزی شهری. سال دوم. شماره هفتم. صفحات 38-21.

-     Bandyopadhyay, S., Jaiswal, R. K., Hegde, V. S., & Jayaraman, V (2009). Assessment of land suitability potentials for agriculture using a remote sensing and GIS based approach. International Journal of Remote Sensing, 30(4), 879-895.

-     Collins, M. G., Steiner, F. R, & Rushman, M. J (2001). Land-use suitability analysis in the United States: historical development and promising technological achievements. Environmental management, 28(5), 611-621. 

-     Malczewski, J (2004). GIS-based land-use suitability analysis: a critical overview. Progress in planning, 62(1), 3-65.

-     Gogus, O., & Boucher, T. O (1998). Strong transitivity, rationality and weak monotonicity in fuzzy pairwise comparisons. Fuzzy Sets and Systems, 94 (1), 133-144.

-     Martin, D & Saha, S. K (2009). Land evaluation by integrating remote sensing and GIS for cropping system analysis in a watershed. Current science, 96 (4), 569-575.

-     McDonald, G. T., & Brown, A. L (1984). The land suitability approach to strategic land-use planning in urban fringe areas. Landscape Planning, 11 (2), 125-150.

-     Mokarram, M., Aminzadeh,F(2010). GIS-Based Multi-criteria land suitabilityevaluation using ordered weight averaging with fuzzy quantifier: a case study in Shavur Plain, Iran. Int. Arch. Photogram,Rem. Sens. Spatial Inform.Sci.38 (2), 508-512.

-     Zabihi H. Ahmad, A. Vogeler, I. Nor Said, M, Golmohammadi,M, Golein,B(2015).Suitability procedure for sustainable citrus planning using the application of the analytical network process approach and GIS, Computers and Electronics in Agriculture, 117 (2015) 114-126, journal homepage.