بررسی هیدرو- ژئونروتیک حوضه آبی قزل ‏اوزن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار ژئومورفولوژی، دانشگاه زنجان

2 کارشناس ارشد هیدروژئومورفولوژی، دانشگاه زنجان

چکیده

تحلیل ژئونروتیک حوضه‌ی آبی قزل‏اوزن در شمال غربی کشور، با استفاده از آمار و اطلاعات اقلیمی منطقه و به­ کمک نرم­افزارهای Arc Gis، Surfer و Excell به‌صورت تحلیل هیدرو-ژئونروتیک درآمده است. در این مقاله برای بررسی سیستم نروتیک شبکه­ی زهکش، از روابط هیدرولوژی و داده­های اقلیمی استفاده گردیده است. کل حوضه قزل­اوزن با در نظر گرفتن محل اتصال سرشاخه­های اصلی، به 56 زیر حوضه تقسیم شد. توپوژئونرون، پالئوژئونرون و ژئونرون­های مجازی، بر اساس ساختارهای الگوی آبراهه­ای و سطوح فرسایشی مشخص گردید. نتایج حاکی از آن است که حدود 3792 کیلومترمربع آن، در کواترنر بارش جامد دریافتی خود را در یخچال بلوکه کرده و مواد بلوکه‌شده به­گونه­ای دیگر در تحول ناهمواری­ها نقش داشته­اند. لندفرم­های غالب چنین وضعیتی به­صورت سیرک­های یخچالی بوده است.
در پایین­دست چنین لندفرم‌هایی علی­رغم شیب مناسب، کاوش خطی آب به فرایند سطحی یخچالی تبدیل‌شده و درّه­های U شکل را ایجاد کرده و گاه یخچال به‌صورت صفحه­ای عمل کرده و درمجموع لندفرم­هایی را شکل داده که به­عنوان ژئونرون­های مجازی یاد می‌شود. با تغییر اقلیم منطقه در کواترنری و آب شدن ورقه­های یخی در میانه­ی حوضه قزل‏اوزن، نرون­های ینکی­کند و قلعه­چای به عنوان توپوژئونرون ایزوله عمل نموده، درواقع خود به­صورت حوضه­های مستقلی داخل حوضه قزل­اوزن درآمده­اند. پایاب زنجان رود، میانه و در امتداد اصلی قزل‏اوزن از بیجار تا میانه تحلیل برنده بوده و مقدار آبی که دریافت می‏کنند بسیار کمتر از آبی است که از آن‏ها خارج می‏شود و اگر نبود رودخانه‏هایی همچون انگوران چای، قلعه‏چای، قرقون‏چای و غیره رودخانه کاملاً خشک می‏شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analyze of hydro-geoneurons of Ghezelozan basin

نویسندگان [English]

  • Gholam hassan Jafari 1
  • Fatemeh Bakhtiyari 2
چکیده [English]

Geo-neurons analysis  of Ghezel Ozan basin at the north west part of Iran by using the climatic statistics and information and Arc GIS, Surfer and excel soft wares has change to hydro-geo-neurotic analysis. 
In this article, for studying  the neurotic system of drainage network,  the hydrologic relations  and climatic  data were used. Whole of Ghezel Ozan basin, by considering its main tributaries , is divided into 56 sub basins. Topo-geo- neuron, immemorial geo-neuron and virtual geo-neurons, were identified in accordance with the structures of basin pattern and attrition surfaces. The results showed that about 3792 square kilometers, the solid precipitation in Quaternary glaciers blocked and in some other way have played a role in the transformation of heights. The dominant landforms  of such a situation has been in form of glacier circus. At  the downstream  of such landforms, despite of appropriate slope, linear probing surface water has changed into glacier surface process and has created U-shaped glacial valleys and sometimes glacial act  as the form of ice sheet and as general  forms landforms that is named as virtual geo-neuron. The neurons of Yanki Kand and Qalah Chay has acted as isolated topo-geo-neuron by the climatic change of the region in Quaternary and melting of ice surfaces in middle of Ghezel Ozan basin. Zanjan Rood downstream, middle and along the Ghazal Ozan, of Bijar until Miyaneh is degenerative and amount of water they receive is much less than the water that comes out of them and if there exists no rivers such as Anguran Chay, Qalah Chay, Qranqon Chay, Ghezel Ozan were not , the river  becomes dry completely

کلیدواژه‌ها [English]

  • Neuron
  • Synapse
  • System
  • Bijar
  • Ghezel-Ozan

احمدی، طیبه؛ غلامرضا محمدی (1394). بررسی رفتار آبی رودخانه خرم­آباد در شبکه ژئونروتیک و نقش آن در سیل­خیزی منطقه. کنفرانس بین­المللی توسعه پایدار، راهکارها و چالش­ها. تبریز. زمستان. صفحات 8-1.

امیراحمدی، ابوالقاسم؛ طیبه احمدی (1394).  رفتار آبی رودخانه اوجان در شبکه ژئونروتیک، جغرافیا و توسعه. شماره 38. صفحات 74-63.

آمانی، محمد؛ امین نجفی‌زاده،؛ امیراحمد دهقانی؛ مشهدقلی مارامایی (1394). مکان‌یابی سدهای کوتاه خاکی با استفاده از معیارهای تحلیل سلسله مراتبی (مطالعه موردی: حوضه آبخیز کالآجی، استان خوزستان). نشریه پژوهش‌های آب ‌و خاک دانشگاه علوم کشاورزی و طبیعی گرگان. جلد 22. شماره 1. صفحات 251-231.

تریکار. ژان (1369). اشکال ناهمواری‏ها در مناطق خشک، ترجمه مهدی صدیقی و محسن پورکرمانی. آستان قدس رضوی.

جباری، ایرج؛ محمدرضا عارفی (1386). در برآورد میزان فرسایش و تولید رسوب در یک رگبار، فصلنامه تحقیقات جغرافیایی. شماره 84. صفحات 75-53.

داوودی‌راد، علی‌اکبر (1385). واسنجی روابط تجربی برآورد ارتفاع رواناب و مقایسه آن‌ها با مدل‌های ریاضی برآورد ارتفاع رواناب، دومین کنفرانس مدیریت منابع آب. صفحات 8-1.

دستورانی، محمدتقی؛ خداکرم عظیمی‌فشی؛ علی طالبی؛ محمدرضا اختصاصی (1391). برآورد رسوبات معلق با استفاده از شبکه عصبی مصنوعی (مطالعه موردی: حوضه آبخیز جامیشان‌کرمانشاه)، پژوهشنامه مدیریت حوضه آبخیز. سال سوم. شماره 6. پاییز و زمستان. صفحات 74-61.

دهقانی، امیراحمد؛ محمد ملک­محمدی؛ ابوطالب هزارجریبی (1389). تخمین رسوب معلق رودخانه بهشت­آباد با استفاده از شبکه‌ی عصبی مصنوعی، پژوهش­های حفاظت آب‌وخاک علوم کشاورزی و منابع طبیعی. جلد هفدهم. شماره اول. صفحات 168-159.

رامشت، محمدحسین (1392). نقشه‏های ژئومورفولوژی (نمادها و مجازها)، چاپ ششم. انتشارات سمت.

رامشت، محمدحسین (1385). تحلیل تطبیقی رفتار هیدرولوژیک ‌رودخانه‌ی کر در شبکه‌ی ژئونروتیک، مجله جغرافیا وتوسعه­ی ناحیه­ای. شماره پنجم. صفحات69-51.

رامشت، محمدحسین؛ سمیه شاه­زیدی (1387).  نقش گسل­ها در جابجایی کانون‌های واگرا و متواتر و تکامل مخروط­افکنه درختنگان در کواترنر، مجله جغرافیا و توسعه ناحیه­ای. شماره دهم. صفحات 20-1.

رستم‌خانی، اصغر (1393). پایش ساختار ژئوکلیماتیک مخروط­افکنه­های بستر قزل­اوزن، پایان­نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه زنجان.

رضایی‌مقدم، محمدحسین؛ محمدرضا ثروتی؛ صیاد اصغری سراسکانرود (1390). بررسی مقایسه­ای الگوی پیچان­رود با استفاده از تحلیل هندسه فراکتالی و شاخص­های زاویه مرکزی و ضریب خمیدگی (مطالعه موردی: رودخانه قزل­اوزن)، پژوهش­نامه مدیریت حوضه آبخیز. سال دوم. شماره 3. صفحات 18-1.

رضایی‌مقدم، محمدحسین؛ محمدرضا ثروتی؛ صیاد  اصغری سراسکانرود (1391).بررسی الگوی پیچان­رودی رودخانه قزل­اوزن با استفاده از شاخص­های ضریب خمیدگی و زاویه مرکزی (محدوده بین 30 کیلومتری شهرستان میانه تا مرز سیاسی استان زنجان)، فصلنامه علمی-پژوهشی انجمن جغرافیای ایران. دوره جدید. سال دهم. شماره 34. پاییز. صفحات 102-85.

کک، روژه (1387). ژئومورفولوژی اقلیمی، ترجمه؛ فرج‌الله محمودی، جلد دوم.چاپ پنجم. انتشارات دانشگاه تهران.

زمردیان، محمدجعفر (1391). ژئومورفولوژی ایران، جلد دوم، چاپ‌ششم،انتشارات دانشگاه فردوسی‌مشهد.

سبزی‌پرور، علی­اکبر؛ احسان علیائی (1390). ارزیابی عملکرد شبکه‌ی عصبی مصنوعی در پیش­بینی تابش خورشیدی کل روزانه و مقایسه آن با نتایج مدل آنگستروم (مطالعه موردی: ایستگاه همدیدی تبریز)، مجله ژئوفیزیک‌ایران.جلد5. شماره 3. صفحات 41-30.

علیزاده، امین (1390). اصول هیدرولوژی کاربردی، چاپ سی و سوم. انتشارات آستان قدس رضوی.

فتحیان،حسین؛ ایمان هرمزی‌نژاد (1390). پیش‌بینی پارامترهای کمی و کیفی جریان در رودخانه کارون (بازه ملاثانی-فارسیات) با استفاده از شبکه­های عصبی مصنوعی، فصلنامه علمی-پژوهشی تالاب. دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز. سال دوم. شماره هشتم. تابستان. صفحات 43-29.

کاظم، رنگزن؛ علیرضا زراسوندی؛ ارسلان حیدری (1387). مقایسه دو مدل EPM و MPSIAC در برآورد فرسایش و رسوب در حوضه پگاه سرخ خوزستان با استفاده از تکنیک‌های RSوGIS،پژوهش‌های‌جغرافیایی. شماره 64. صفحات  136-123.

کمانه، سیدعبدالعلی؛ صالح نادری؛ عبداله طاهری؛ مجید  ساکت (1390). تحلیل فضایی حوضه‌ی کر با تکیه‌ بر استدلال‌های ژئومورفیک و هیدرولوژیک، فصلنامه برنامه­ریزی منطقه­ای. سال اول. شماره 1. صفحات 84-71.

محتشم، محسن؛ امیراحمد  دهقانی؛ ابوالفضل اکبرپور؛ مهدی مفتاح‌هلقی؛ بهروز اعتباری (1390). پیش­بینی سطح ایستابی با استفاده از شبکه عصبی مصنوعی، مطالعه موردی: دشت بیرجند، مجله آبیاری و زهکشی ایران، شماره یک. جلد چهارم. بهار. صفحات 10-1.

مرادی، مصطفی؛ دیبا غنچه‌پور؛ احمد نوحه‌گر؛ وفا محمودی‌نژاد (1390). مقایسه مدل‌های EPM و MPSIAC در برآورد فرسایش و رسوب در حوضه آبخیز پوراحمدی (استان هرمزگان)، پژوهش‌های فرسایش محیطی، شماره 4. صفحات 15-1.

نصری، مسعود؛ رضا مدرس؛ محمدتقی دستورانی (1388). کاربرد مدل شبکه عصبی در برآورد رواناب مطالعه موردی: حوضه آبریز پلاسجان، حوضه زاینده­رود، آمایش فصلنامه جغرافیا. شماره دوم. جلد پنجم. تابستان. صفحات 37-23.

ولی، عباسعلی؛ محمدحسین رامشت؛ عبدالله سیف؛ رضا  قضاوی (1390). مقایسه‌ی کارایی مدل­های شبکه­های عصبی مصنوعی و رگرسیونی برای پیش­بینی بار رسوب جریان مطالعه موردی: حوضه‌ی آبخیز سمندگان، مجله جغرافیا و برنامه‌ریزی محیطی. سال 22. شماره پیاپی 44. شماره 4. زمستان. صفحات 34-19.

ولی،عباسعلی؛ مسعود معیری؛ محمدحسین رامشت؛ ناصر موحدی‌نیا (1389). تحلیل مقایسه عملکرد شبکه­های عصبی مصنوعی و مدل­های رگرسیونی پیش­بینی رسوب معلق؛ مطالعه موردی: حوضه‌ی آبخیز اسکندری واقع در حوضه آبریز زاینده­رود، پژوهش‌های جغرافیای طبیعی. بهار. شماره 71. صفحات 30-21.

Besaw. L.E, Pelletier.K, Morrissey.L and Kline. M (2008). Advances in watershed management and fluvial Hazard mitigation using artificial neural networks and Remote Sensing, part of World Environmenal and Water Resources Congrees.

Hooke, J. M (2007). Complexity, selforganization and variation in behavior in meandering rivers. Journal of Geomorphology 91, PP: 236–258. 

Lacassie,J.p,and Ruiz.D.S. J (2010). Application of artificial neural networks to the geochemical study of an impacted fluvial system, The 2010 International Conference, PP:1-8.

Moayeri, M. Ramesht, M. H. Saif, A. Yamani, M. & Jafari,Gh. H (2011). The impact of mountainous skirts direction of Iran on differences in altitude of wither and ice equilibrium line of quaternary, geography and environmental planning journal, year 21- Vol 40- No 4, winter 2011. PP: 1-12.

Nagy. H. M, Watanabe. K and M. Hirano (2002) Prediction of sediment Load concentration in river using artificial neural network model, Journal of Hydraulic Engineering, Vol 128, PP: 588-595.

Richards, Johan (1986). Remote Sensing Digited image analysis an introduction, Springer-Verlag Berlin Heidrberg.

Stergiou,C & Siganos, D (2008). Neural networks, http://www.doc.ic.ac.uk/nd/surprise_96/ journal/ Vol4/cs11/report.html,PP:1-12.

Turhan,M)1995.(Neural networks and computation of neural network weights and biases by the generalized delta rule and backpropagation of errors: Rock Solid Images Press, PP: 1-11.

Yitian.Li and Roy R.GU (2003). Modeling in a river system using an artificial neural networke, Environmental Management, Vol 31, Number1, PP: 123-134.