بررسی و تحلیل همدیدی سه رخداد تگرگ شدید در استان فارس دکتر کمال امیدوار ، فرشاد صفرپور ، اسماعیل زنگنه‌اینالو

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

10.22111/gdij.2014.249

چکیده

ریزش تگرگ­های شدید نقش مؤثری در ایجاد سیلاب­های ناگهانی داشته و خسارت­های زیادی را به بخش کشاورزی ایران و استان فارس وارد می­سازد. جهت مقابله با کاهش خسارت­های ناشی از آن، شناخت شرایط همدیدی ایجاد این پدیده‌ی مخرب لازم است. جهت بررسی شرایط همدیدی و دینامیکی پدیده‌ی تگرگ در استان فارس از داده­های روزانه‌ی بارش تگرگ 14 ایستگاه همدیدی استان فارس در یک دوره‌ی آماری 4 ساله (1388-1385) استفاده شد. سپس 3 نمونه از بارش­های شدید تگرگ در منطقه در طول دوره‌ی آماری شناسایی و انتخاب گردید. سپس با استفاده از داده­های مرکز NCEP/NCAR  نقشه­های همدیدی تراز دریا، 850 و 500 هکتوپاسکال­، وزش رطوبتی، اُمگا و چرخندگی در محیط نرم­افزار GrADS و نیز با استفاده از نرم­افزار GIS نقشه‌ی توزیع بارش تگرگ در روز اوج بارش برای سه دوره‌ی انتخابی ترسیم شد. برای محاسبه‌ی شاخص­های ناپایداری شولتر (Si) و ویتینگ (Ki)، از داده­های جو بالای ایستگاه شیراز استفاده شد. سرانجام با استفاده از نقشه­ها و داده­های مذکور، شرایط همدیدی و الگوهای ریزش تگرگ در هر دوره‌ی انتخابی در منطقه مشخص گردید. نتایج تحقیق نشان می­دهد که در هر سه دوره‌ی انتخابی ریزش تگرگ در استان در فروردین‌ماه و در اثر تشکیل و تقویت کم­فشار بریده (سردچال) در سطح 500 هکتوپاسکال و ایجاد کم­فشار و ناپایداری در سطح دریا می­باشد. بررسی الگو­های جوّی نشان داد که عامل ایجاد این پدیده در منطقه، نتیجه‌ی تقویت و گسترش سامانه­های کم­فشار واقع در شرق دریای سرخ و عربستان است. این سامانه­های کم­فشار با عبور از روی آب­های جنوبی کشور، رطوبت کسب کرده و در نواحی مرکزی، جنوب­غربی و منطقه‌ی مورد مطالعه ایجاد ناپایداری و ریزش تگرگ می­کنند. همچنین ریزش هوای سرد از لایه‌های میانی جو توسط پدیده‌ی سردچال، شرایط گسترش این سامانه­های کم­فشار جنوبی و شکل­گیری جریان­های ناپایدار و حرکت آن به سوی ایران و منطقه را فراهم می­کند. بنابراین، ریزش هوای سرد از ترازهای میانی همراه با تغییرات شدید دما در لایه­های بالایی و پایینی جو، باعث ناپایداری و صعود شدید هوا، تشکیل ابرهای کومولونیمبوس و ریزش شدید تگرگ در دوره­های انتخابی در استان فارس شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Synoptic Analysis and Study of three Hail Storm Events in Fars Province Dr. Kamal Omidvar Associate Professor of Climatology University of Yazd Farshad Safarpour Ph.D Student of Climatology University of Isfahan Esmail Zanganeh inaloo M.Sc Student of Climatology University of Yazd

چکیده [English]

Hails have an important role in creating sudden floods and makes great damages  the agriculture art of Iran and Fars province. In order to mitigate the resulting damages,  it is necessary to understand the synoptic conditions of such destructive phenomenon. Daily heavy hail data of 14 synoptic stations in this province were used during a four-year statistical period (2006-2009) to study dynamic and synoptic conditions of hail flow in Fars province. Then three samples of heavy hails in this region were identified and selected during the statistical period. Then using NCEP/NCAR centers data, we plotted sea-level synoptic maps, 500 and 850 hecto-pascal levels, moisture, omega and rotation in GrADS software at each selected period and also plotted hail distribution in a peak day during three periods using GIS software. The data of Shiraz upper atmospheric data were used for measuring the instability indices of Shulter (Si) and Viting (Ki,) and eventually, by using the said maps and data, the synoptic conditions and hail patterns at each selected period were determined..
The results show that during each three selected period, falling hail in this province in March is due to the formation and strength of cutoff low-pressure systems (cold pool) at 500 hecto pascal levels and creation of low-pressure and instable systems at sea level. The study of atmospheric patterns showed that this phenomenon is due to strengthening and expanding low-pressure systems located at eastern red sea and Saudi Arabia. These low-pressure systems obtain moisture through passing over southern waters of our country and lead to instability and hail in south west, central and the study areas. In addition, falling cold air through middle atmospheric layers by cold pit phenomenon, provides conditions to expand such southern low-pressure systems and formation of instable flows and its movement towards Iran and this region. Therefore, cold weather flow from middle levels along with great temperature variations in lower and middle atmospheric layers can cause instability and great ascent of air, formation of cumulonimbus and heavy hail in selected periods in Fars province

کلیدواژه‌ها [English]

  • Synoptic analysis
  • Hail
  • Cold pit
  • Weather map
  • Fars Province