تأثیر فعالیّت‌های تکتونیکی در ریخت‌شناسی حوضه‌ی آبریز رودخانه‌ی روئین در شمال شرق ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

چکیده

حوضه­ی آبریز روئین، یکی از زیرحوضه­های رودخانه‌ی کالشور، واقع در دامنه­های جنوبی کوه­های آلاداغ است، که در شمال شرقی ایران قرار دارد. فعالیّت­های تکتونیکی این حوضه، در آخرین فاز کوه­زایی لارامید آغاز شده  و همچنان ادامه دارد. این فعالیّت­ها، علاوه بر وقوع مخاطرات طبیعی، تأثیرات زیادی در ویژگی­های مختلف این حوضه داشته است. اطلاع از فعالیّت­های تکتونیکی این حوضه، به دلیل مجاورت و تأثیرگذاری آن در شهر بجنورد (مرکز استان خراسان شمالی) و برنامه­ریزهای آمایش رودخانه­ای، یک ضرورت محسوب می­شود.
جهت بررسی این فعالیّت­ها از شاخص­های مورفوتکتونیکی مرتبط با ژئومورفولوژی، یعنی مقایسه‌ی نیمرخ طولی و لگاریتمی، شاخص پهنای کف دره نسبت به ارتفاع آن (vf)، شاخص تضاریس جبهه کوهستان(smf)، شاخص سینوسی رودخانه (s) و شاخص ارزیابی فعالیّت­های زمین ساختی (lat) استفاده گردیده ونتایج حاصل از بررسی این شاخص­ها و تأثیر چین‌خوردگی­ها نشان داده است که این حوضه در معرض فعالیّت­های شدید تکتونیکی قرارداشته و این فعالیّت­ها باعث شده است که در این حوضه، نیمرخ طولی رودخانه­ها نامنظم، دره­ها عمیق و کم عرض، شکل حوضه کشیده و مسیر رودخانه­ها و جبهه‌ی کوهستان پیچ و خم کمتری داشته باشد. همچنین جمع­بندی این مطالعات نشان داد که فعالیّت­های تکتونیکی در محل اتصال سه شاخه‌ی این رود، یعنی منطقه دومن نیم، به اوج خود رسیده و حاصل آن به صورت تنگه‌ای کم‌عرض، صخره­های پرشیب و پدیده‌ی انحراف رودخانه­ای جلوه‌ی خاصی به توپوگرافی این قسمت حوضه داده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Effects of Tectonic Activity in Morphology of Rueen Basin in the North East Part of Iran

نویسنده [English]

  • Gholamreza Maghami moghim
چکیده [English]

Roein basin is one of the sub-basins of CalShour River, which is located in the northeastern part of Iran, on the southern slopes of the Aladagh Mountains. Tectonic activities of this basin has been started from the last Laramide orogeny and is continuing. These activities, in addition to the occurrence of natural disasters have many effects on different characteristics of this basin. Information about the tectonic activities due to the vicinity with this basin and its  influence on Bojnoord city, (center of Northern Khorasan province)  and river  planning is a necessity.To investigate these activities ,Morph tectonic indicators which were related to geomorphologic were used, It means the comparison of the longitudinal and logarithmic profile; width of the valley floor index to its height ratio (vf), Sinuosity Mountain Front index (smf), sinusoidal index of river (s) and index of tectonic activities(lat). The obtained results of these indicators and the influence of folds indicated that this area is subject to intense tectonic activities and these activities in this basin have caused irregular longitudinal profile  of rivers, deep and narrow valleys, extended  basins and the low maze path of rivers and mountain front. Also , this study indicate that tectonic activities at the tributary of this river, in fact in the Domannim region has reached to its peak and its result is  a narrow strait , steep rocky and the river slope phenomenon which is given special feature to the topography of this basin.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rueen basin
  • Morpho tectonic index
  • Morphology of basin