شاخص‌های اَرزیابی تکتونیک فعّال در برآورد وضعیت تکتونیکی در حوضه‌ی آبخیز حبله‌رود

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

چکیده

اندازه‌گیری‌های کمّی به ژئومورفولوژیست‌ها اجازه می‌دهد تا بطور منطقی لند فرم‌های مختلف را با یکدیگر مقایسه کرده و شاخص‌های مورفولوژیک را محاسبه کنند. مخروط‌افکنه‌ها از اشکال متداول مناطق خشک و نیمه خشک می‌باشند که تحت تأثیر عوامل زمین ساختی و اقلیمی شکل می‌گیرند. این اشکال به تغیرات تکتونیکی بسیار حساس بوده، آثار آن را در خود ثبت می‌نمایند. لذا از طریق بررسی این آثار و شواهد می‌توان به روند تأثیرات تکتونیکی و تحولات مخروط‌افکنه‌ها پی برد. هدف از این پژوهش بررسی وضعیت نو زمین ساخت با استفاده از شاخص‌های ژئومورفولوژیکی همچنین تحلیل نقش عوامل تکتونیکی در شکل‌گیری و تحول مورفولوژی مخروط‌افکنه‌ی‌ گرمسار می‌باشد. در این پژوهش نقشه‌های توپوگرافی، زمین شناسی، تصاویر ماهواره‌ای و مدل رقومی ارتفاعی (DEM) به عنوان داده‌های اصلی تحقیق مورد استفاده قرار گرفتند. همچنین مورفولوژی مخروط‌افکنه‌های منطقه از نزدیک و به صورت میدانی مورد بررسی قرار گرفت. سپس با استفاده از شاخص‌های ژئومورفیک که شامل شاخص سینوسی جبهه‌ی کوهستان (Smf)، شاخص نسبت پهنای کف دره به ارتفاع آن (Vf)، عامل عدم تقارن حوضه (Af)، گرادیان طولی رودخانه (Sl)، عامل تقارن توپوگرافی (T) و شاخص ضریب مخروط‌گرایی (FCI) وضعیت منطقه از نظر میزان فعالیّت‌های تکتونیکی مورد اَرزیابی قرار گرفت. از ترکیب این شاخص‌ها با یکدیگر می‌توان رابطه‌ی شاخص فعالیّت‌های تکتونیکی (Iat) را به دست آورد. نتایج بررسی نشان داد که طبق مقادیر شاخص فعالیّت‌های تکتونیکی (Iat) مخروط‌افکنه‌ی گرمسار در کلاس فعالیّت‌های نئوتکتونیک متوسط قرار دارد، شواهد ژئومورفولوژیکی به‌دست آمده مانند پادگانه‌های رودخانه‌ای ارتفاع یافته، توالی مخروط‌افکنه‌ها، تغییر سطح اساس رودخانه حبله‌رود و وجود تراس‌های قدیمی و آبراهه‌های عمیق شده نتایج تحقیق را تأیید می‌کند. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Application of Assessment Indicators of Active Tectonic in Estimating Tectonic Situation in Heble Roud Basin

نویسندگان [English]

  • Abolghasem Amirahmadi
  • Majid Ebrahimi
  • Sima Pourhashemi
چکیده [English]

The quantitative measurements allows the geo morphologists to compare different land forms and calculate the morphologic indices. The alluvial fans are among the common forms in the arid and semi arid regions which  developed  under tectonic  and climatic elements. These forms are quite sensitive to tectonic changes and register their effects in themselves. Therefore, through studying these effects and evidences, we can realize the procedure of the tectonic effects  and  changes of alluvial fans. The purpose of this study is to investigate the role of tectonic factors in the development and morphological changes of the alluvial fans of  Garmsar. In this study, the topographic maps, geology, satellite photos and the digital elevation model (DEM) were used as the main research  data. In addition, the morphology of the alluvial fans of the region was studied closely and through the  field study. Then, using the geomorphic  indexes which includes the sinuosity of the mountain in-front (SMF) Ratio of valley floor width to valley height (VF), Drainage Asymmetry factor (AF), Stream Length-Gradient Index (SL), Transverse Topographic Symmetry Factor (T), Fan Comicality Index (FCI), the region in terms of tectonic activities were assessed. Through combination of these indexes, the index of active tectonic (Iat) can be  obtained. The results show that according to the (Iat) amounts, Garmsar alluvial fans are placed at the medium level of neo tectonic activities. The obtained geomorphologic evidences such as elevated river terraces, sequence of alluvial fans, changing base surface of Heble Roud and existence of old terraces and deepened channels confirms the results of the study.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Heble Roud Basin
  • Morphology
  • Neo tectonics
  • geomorphic indexes