بررسی نقش ناهمواری‌ها در شکل‌گیری خرده‌نواحی اقلیمی استان کهگیلویه و بویر احمد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

چکیده

استان کهگیلویه و بویر احمد به دلیل استقرار در پیشانی رشته‌کوه زاگرس میانی با نوع خاص آرایش کوهستانی موسوم به ناهمواری ژورایی، شامل تاقدیس‌ها و ناودیس‌های متوالی که به صورت دشت‌ها و کوهستان‌های موازی تجلی یافته و به آرامی از غرب به شرق بر ارتفاع آن افزوده می‌گردد، تنوع ارتفاعی چهار هزار متری را در منطقه به وجود آورده است. قدر مسلم چنین تنوع ارتفاعی، سبب شکل‌گیری خرده نواحی اقلیمی در دل کوهستان‌های این منطقه شده است. لذا تفکیک مکانی و شناسایی ویژگی‌های خرده نواحی اقلیمی به منظور آشکارسازی توان‌های اقلیمی هر یک از خرده نواحی استان و انطباق آن با پیکربندی ناهمواری‌ها، از اهداف اصلی این پژوهش است. برای دست‌یابی به اهداف یاد شده، داده‌های متوسط سالانه 36 عنصر اقلیمی مربوط به 15 ایستگاه همدید در داخل و اطراف استان کهگیلویه و بویراحمد، از پایگاه داده‌های سازمان هواشناسی کشور استخراج گردید. آرایه‌ی داده‌ها به حالت R (مکان- متغیّر) آرایش داده شد. سپس توری با ابعاد یاخته 5×5 کیلومتر بر روی نقشه استان گسترانیده شد و به کمک روش میان‌یابی کریجینگ مقادیر هر یک از متغیّر‌ها بر روی گره‌گاه‌های این تور برآورد گردید. بطوری‌که 623 یاخته مرز استان را در برمی‌گرفت. برای حذف بٌعد داده‌ها، آرایه‌ی مذکور در معرض فرایند استانداردسازی قرار گرفت. سپس تحلیل مؤلفه‌ی اصلی با روش همبستگی بر روی آرایه پهنه‌ای عناصر اقلیمی (36×623) انجام گرفت. و در نهایت 5 مؤلفه‌ی اصلی شناسایی شد. در مرحله‌ی بعد یک تحلیل خوشه‌ای پایگانی انباشتی بر روی آرایه نمرات 5 مؤلفه‌ی اصلی، انجام شد و استان کهگیلویه به هفت خرده ناحیه‌ی اقلیمی متنوع تفکیک گردید. تفاوت خرده نواحی به لحاظ دمایی، بارشی، رطوبتی و سایر پدیده‌های جوی چون روزهای بارشی، برفی، تندری، یخبندان، غباری، آرامش جوی و سرعت باد چشمگیر است. در این میان بیشترین تضاد و تباین بین خرده ناحیه‌ی اقلیمی یاسوج و بی‌بی حکیمه دیده می‌شود. ناحیه‌ی یاسوج از دمایی معتدل، اقلیمی پربارش و نسبتاً مرطوب، هوایی آرام، کم باد و کم غبار برخوردار است. درحالی‌که ناحیه‌ی بی‌بی حکیمه با اقلیمی گرم، هوایی مرطوب و شرجی، بارش‌های سنگین، رگباری و سیل‌آسا، روزهای بارشی کمتر و توزیع نایکنواخت بارش، هوایی نسبتاً ناآرام، بادی و غباری، شرایط اقلیمی نسبتاً خشن و نامطلوبی را در بین سایر نواحی اقلیمی استان، دارا می‌باشد.         

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Zoning of Climatic Sub Regions of Kohgiluyeh and Boyer Ahmad Province By Emphasis on Land Roughness

نویسنده [English]

  • Majid Montazeri
چکیده [English]

Kohgiluyeh and Boyer Ahmad province, due to its location in the frontal part of the middle of Zagros chains or its special mountainous arrangement named Jurassic roughnesses including successive anticlines and synclines which appears as parallel plains and mountainous areas and it is gently increased from west to the east and has created a height variation of 4000 m in the area. Obviously, such height variation has created climatic sub regions in the mountainous parts of this area. Therefore the location separation and identifying the characteristics of climatic sub regions for clarifying climatic capability of each climatic sub region of the province and its compliance with roughness configuration is of the main objectives of this study. To attain the said objectives, medium annual  data  of 36 climatic variables from 15 synoptic stations inside  and around Kohgiluyeh and Boyer Ahmad province were extracted from the data base of the Iran Meteorological Organization .The data matrix was arranged in R mode ( location- variable). Then a mesh with cell dimension of 5*5 km was laid on the province's map and the value of each variable were evaluated by kriging interpolation method on the nodes, so that 623 cells encompassed the province's border.  The aforementioned matrix was standardized for removing the data dimension. Then, principal component analysis was made in a correlation style on pixel matrix of climatic variables (623*36) and finally , five principal components were determined, At the next step, For spatial detachment of the climatic regions in the research area, the agglomerative hierarchical cluster analysis was performed on the scores matrix of the five principal components  and  Kohgiluyeh and Boyer Ahmad province was divided in to seven different climatic sub regions. Their differences based on the temperature, rainfall, humidity and other  atmospheric phenomenon like rainfall, and snow fall days frost days, thunder storm days, dusty days, atmospheric calmness and wind speed are significant, in which the greatest difference and contrast is between Yasooj and BiBi Hakimeh regions.     Yasooj has a moderate temperature with a high precipitation region with low wind and dust and it seems a suitable area for all economical, industrial, Agricultural activity, especially ecotourism. BiBi hakimeh region has a warm climate, humid and wet weather heavy rainfall, rain storming and flooding rainfall with less rainy days. It also has varying rainfall distribution uneven weather with dust and wind with rough climatic features and undesirable among the other climatic regions of the province.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Climatic Regionalization
  • Kriging Interpolation
  • Principal component analysis
  • Agglomerative hierarchical Cluster Analysis
  • Kohgiluyeh and Boyer Ahmad province