بررسی کارایی روابط تجربی در برآورد دبی اوج سیلاب در مناطق بیابانی ایران مرکزی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

چکیده

سیلازجمله پدیده‌هایطبیعیاستکههرسالهخساراتجانی و مالی زیادیرادردنیا به بارآوردهو مشکلات عدیده‌ایرابرسرراهتوسعه‌یاقتصادیواجتماعیکشورهاایجادمی‌نماید.لذا جهت کاهش خسارات آنپرداختنبهاینپدیده خصوصاً برآورد دبی حداکثر سیلاب و شناسایی عوامل مؤثر بر آن بسیارحائزاهمیت می‌باشد. بطور کلی از جمله شیوه‌های برآورد دبی حداکثر سیل در حوضه‌های فاقد ایستگاه هیدرومتری، استفاده از روش‌های تجربی می‌باشد. اینروش‌ها بر پایه‌ی یکیاچند عاملاز عوامل مؤثربرشکلگیری سیلاب استوار بوده و بعضاً برای مناطقی خاص با شرایط فیزیکی و اقلیمی ویژه ارائه شده‌اند. بنابراین برای به کارگیری روش‌های مذکور، بررسی و واسنجی ضرایب منطقه‌ای آنها ضروری می‌نماید. در واقع این ضرایب، منعکس‌کننده‌ی اثر عوامل زمینی و جوی در تبدیل بارش به رواناب و ایجاد دبی حداکثر لحظه‌ای می‌باشد. در این تحقیق سعی شده تا تحلیل دقیق‌تری از روش تجربی فولر و واسنجی ضریب منطقه‌ای آن در حوضه ایران مرکزی به عمل آید. از آنجا که روش نامبرده کاربرد فراوانی در نقاط مختلف کشور جهت برآورد دبی سیل دارد، اهمیت واسنجی آن آشکار است. تاکنون غالباً استفاده از این روش در برآورد دبی‌های سیلابی و طراحی سازه‌ها  بدون توجه به واسنجی ضریب منطقه‌ای آن انجام گردیده است. در این تحقیق از آمار 31 ساله ده ایستگاه هیدرومتری در این حوضه استفاده شد تا بر این اساس مقادیر دبی لحظه‌ای سیل در دوره‌ی بازگشت‌های مختلف، محاسبه گردد. تحلیل‌های آماری در مرحله‌ی اول نشان داد که روش تجربی فولر در این محدوده‌ی اقلیمی وسیع، با کیفیت آماری ضعیف موجود، کارایی چندان مناسبی ندارد. البته نتایج آزمون روش تجربی فولر در محدوده‌های اقلیمی دیگر (نیمه‌خشک و نیمه‌مرطوب و مرطوب) از کارایی نسبتاً بالاتر این روش حکایت دارد. تست همگنی لانگبین (که اغلب برای تعیین گروه‌های همگن هیدرولوژیکی استفاده می‌شود) بر اساس یافته‌های این تحقیق، در شرایط ایران مرکزی کارایی بالایی از خود نشان نداد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Review the Efficiency of Empirical Relations on Estimating the Peak Flow Rate of Flood in Arid Areas of Central Iran

نویسندگان [English]

  • Mohamadtaqi Dastoorani
  • Mehdi Hayatzadeh
  • Ali Fathzadeh
  • Mohammadali Hakimzadeh
چکیده [English]

Flood, is  a natural event, which  every year causes severe  and great life and property damages in the world, and also creates serious obstacles for social and economical development of the countries. Therefore, studying this phenomenon particularly estimating peak flow rate of flood and identifying the effective factors on it,  has a great importance for mitigating its damages. In general, implementing empirical methods is one of the methods for  estimating maximum flood in the basins with no hydrometric stations .Theses methods are based on one or more effective factors on formation of flood and sometimes is presented for special areas with particular physical and climatic conditions.
Therefore, for using the said methods, the review and evaluation of their regional coefficients seems necessary.
In fact, these coefficients reveal the impact of terrestrial and atmospheric factors in converting precipitation to runoff and creating peak flood discharge. This research tries to  provide  a more detailed analysis of Fuller empirical approach and its regional coefficient calibration in Central Iran basin. The importance of calibrating this approach is obvious since Fuller method is widely  used in different parts of Iran to estimate maximum discharge as design flood for water related projects. So far, this approach has been used for designing Hydraulic structures in different parts of Iran, regardless of calibrating its regional coefficients.
In this research, the 31 years statistics of ten hydrometric stations has been used in this basin in order to be calculated  based on the moment flow rate quantities of flood in different return periods. statistical analysis at the first stage showed that the empirical method of Fuller in this wide climatic limit with the existing weak climatic quality has no appropriate efficiency. But the test results of Fuller's empirical in other climatic zones ( semi-dry , semi humid and humid) implies a relatively high efficiency. . Langbyn homogeneity test (which is often used for determining  the hydrologic homogeneous groups) based on the findings of this study did not show a high efficiency in central Iran.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Fuller Empirical Method
  • Regional Coefficient
  • Peak Flood Discharge
  • Central Iran Basin