شناسایی و تحلیل زمانی- مکانی امواج‌ گرمایی ایران زمین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه‌کردستان

چکیده

هدف از انجام این پژوهش شناسایی امواج گرما و واکاوی زمانی- مکانی آن‌ها بر روی گستره­ی ایران زمین است. برای انجام این پژوهش از داده­های بیشینه و کمینه­ی روزانه­ی داده­های درون­یابی شده­ی پایگاه داده اسفزاری[1] طیّ بازه­ی زمانی1/1/1962 تا 31/12/2004 استفاده شد. قدرت تفکیک مکانی این داده­ها 15×15 کیلومتر است. جهت شناسایی امواج گرمایی از شش نمایه­ بر پایه­ی صدک­های 90، 95 و 99اُم استفاده شد که شدت، دوام و بسامد رخداد امواج گرمایی را نمایان می­کنند. شناسایی و معناداری روند نمایه­ها طیّ دوره­ی مورد پژوهش به کمک آزمون ناپارامتری من-کندال آزمون شد و شیب و نرخ روند به کمک رگرسیون خطی برآورد شد. یافته­ها نشان داد که بسامد رخداد امواج گرمایی در ایران زمین رو به افزایش است. علاوه بر افزایش بسامد، ماندگاری و شدت امواج گرمایی نیز افزایش یافته است. از لحاظ پراکنش مکانی، نوع و نرخ روند بر روی مناطق مختلف هم­اندازه و یکسان نیست. بر روی سرزمین‌های پست، هموار و دشت­ها هم از لحاظ شدت و هم به لحاظ دوام و فراوانی، امواج گرمایی روند روبه افزایشی را نشان می­دهند. در میان مناطق یاد شده، بیشترین شیب و نرخ تغییرات روند افزایشی در دشت لوت (شمال شرق کرمان)، سرزمین‌های هموار شمال شرق بندرعباس، دشت کویر و خوزستان مشاهده شد. بر روی بلندی‌ها و ارتفاعات رشته‌کوه‌های زاگرس و البرز و بلندی‌های پراکنده بر روی گستره­ی ایران زمین نرخ روند امواج گرمایی رو به کاهش است. شدت کاهشی بسامد، دوام و شدت امواج گرمایی بر روی این مناطق بیشتر از نرخ افزایشی آن‌ها بر روی سرزمین‌های پست و کم­ارتفاع است. بر روی ارتفاعات غرب شهرکرد نرخ کاهشی روند نمایه­ها به بیشینه­ی خود می­رسد. بین نوع روند نمایه­ها و پراکنش مکانی آن‌ها بر پایه­ی صدک­های 95 و 95 و 99اُم تفاوتی وجود ندارد ولی نرخ روند نمایه­ها بر پایه­ی صدک 95اُم شدیدتر است.   



 
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Recognition and Spatial-Temporal Analysis of Heat Waves in Iran

نویسنده [English]

  • Mohamad Darand
چکیده [English]

The aim of this study is to recognize the heat waves and their spatial-temporal reanalysis on Iran. In order to perform this study, the daily maximum and minimum data of  the interpolated Asfazari Data Base during 1/1/1962 up to 31/12/2004 were used . The data spatial separation is 15*15 kilometers.
For heat waves recognition,  the six indices based on 90, 95 and 99 percentiles have been used which  show  the intensity, duration and frequency of heat waves’ occurrence. The recognition   of indices’ trend during  the study period was examined  by nonparametric test of Mann Kendal and then slope and the trend rate was estimated  by linear regression. The results showed that the occurrence frequency of heat waves has an increasing  trend in Iran. Also, duration and intensity of heat waves has been increased.  From spatial distribution view, the type and rate of trend over different regions is not equal.
The duration, frequency and intensity of heat waves over flat and low height plains are increasing. Among these regions the highest slope and changing rate were observed in Lout desert ( northeastern of Kerman), flat regions at  northeast of Bandar Abbas, Kavir desert  and khozestan. On the height and high elevations of Zagros and  Alborz  chains and dispread heights over Iran’s extent,  the rate of heat wave has a decreasing trend.
The intensity of heat waves frequency reduction and intensity and duration of heat waves over these regions is more than their  increasing trend on the low lands and plains.  On the western heights of Shahrekord,  the reduction trend rate of indices will reach to its maximum rate. There is no different between types of the indices trend  and their spatial dispersion based on 95 and 99th but the  trend rate of indices based on 95th  percentile is greater.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Heat waves
  • Trend
  • Percentile thresholds
  • Iran