نقش گسل تراستی سراوان در تشکیل و توسعه‌ی حوضه‌ی آبریز سراوان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 ، دانشگاه سیستان و بلوچستان

2 دانشگاه سیستان و بلوچستان

چکیده

تکامل حوضه‌های زهکشی ارتباطی تنگاتنگ با عوامل زمین‌شناسی و ژئومورفیک دارد. لذا بررسی ارتباط بین عوامل ساختاری گسل‌ها و تکامل حوضه‌های زهکشی در مطالعات هیدرولوژی و هیدروژئولوژی شایان توجه است. حوضه‌ی زهکشی سراوان حوضه‌ای کاملاً کشیده که در امتداد گسل سراوان گسترش یافته است. در این تحقیق روش بررسی شاخص‌های مورفومتریک و زمین‌شناسی در تکامل حوضه‌ی زهکشی به‌‌کار گرفته شده است. واضح است که مورفولوژی کنونی منعکس‌کننده‌ی تأثیر فرایندهای فرسایشی و زمین‌شناسی به ویژه در کواترنری بوده است. این حوضه واقع در جنوب شرق ایران و در فلیش‌های این ناحیه توسعه‌یافته است. زهکشی این حوضه به رودخانه‌ی ماشکید می‌پیوندد و نهایتاً به سمت پاکستان هدایت می‌شود. عوامل و پارامترهای مختلفی مثل توپوگرافی، لیتولوژی و ساختاری در تشکیل و توسعه‌ی حوضه‌های آبریز مؤثرند. یکی از عوامل مهم در توسعه‌ی این حوضه‌ی زهکشی، تکامل و فعالیّت گسل تراستی سراوان بوده است. گسل سراوان با روند N135-145در حاشیه‌ی شمالی آبرفت‌های کواترنری این حوضه قرار دارد. شیب این گسل تقریباً هم جهت با لایه‌بندی فلیش‌ها و 45 تا 60 درجه به سمت شمال شرق است. حوضه‌ی آبریز سراوان یک حوضه‌ی کشیده با نسبت طول به عرض 07/5 است. نقشه‌ها و پروفیل‌های عرضی تهیه شده یک کج‌شدگی و ناتقارنی واضحی را در حوضه نشان می‌دهد. شاخص مورفومتریک کج‌شدگی حوضه (T) حداکثر 72/0 و در بخش آبرفتی حوضه حداکثر 83/0 است. شاخص ناتقارنی AF نیز برابر 28/62 و در بخش آبرفتی این مقدار برابر 74/78 است. ناتقارنی آشکار حوضه و موقعیت گسل در حاشیه‌ی شمالی حوضه با وجود میانگین شاخصSmf  برابر 42/1، نشان می‌دهد که گسل سراوان یک گسل نسبتاً فعال بوده است. این گسل در طیّ فرایند تکاملی خود توانسته است بر تشکیل و ریخت‌سازی حوضه‌ی آبریز سراوان نقش بازی کند. گسل‌های جوان‌تر شمالی- جنوبی با ساز و کار امتداد لغز راست‌گرد (مثل گسل گُشت) موجب انحنای مختصر در روند کلی آبرفت‌ها در طول حوضه‌ی آبریز شده‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Role of Saravan Thrust Fault on Formation and Development of Saravan Catchment Basin

نویسندگان [English]

  • Ali Asqar Moridi Farimani 1
  • Saeid Dehghani 2
چکیده [English]

Development of drainage basins has close relation with geomorphologic and geologic parameters. Therefore, study the relation between structural parameters like faults and development of drainage basins has greatly considered in hydrology and hydrogeology studies. Saravan drainage basin is a perfectly long basin that is extended along Saravan fault. In this survey, the method for studying morphometric and geology indices has been implemented for development of drainage basin. Clearly, present morphology is reflecting the erosion and geological processes particularly in Quaternary age. Saravan drainage basin is in the south-east part of Iran and has developed on flysch of this area. Drainage of Saravan basin joins to Mashkid river and finally leads to Pakistan. Different factors and parameters are important in formation and development of drainage basins including topographic, litho logy and structural factors. One of the important factors in development of this drainage basin is the evolution and activity of Saravan thrust fault.
Saravan fault with N135-145 trend has located on the north edge of Quaternary alluvial of the basin. The fault slope is approximately at same direction with flysch layering and slope direction’s is 45-60 degree toward north-east. Saravan catchment basin is a long basin with 5.07 length to width ratio. Prepared maps and profile sections show a clear tilting and asymmetric basin. Morph metric index of tilting of basin (T) is maximum 0.72 and is maximum 0.83 in alluvial basin part . Asymmetric AF index is equal to 62/28 and it is equal 78/74 in the alluvial part. Clear asymmetric of  basin and fault position on the north edge basin with average Smf equal to 1.42 showes that Saravan fault has been relatively an active fault. This fault has affected on formation and morphogenesis of Saravan drainage basin during its evolution.Younger northern-southern faults with dextral strike-slip (as Gosht fault) has caused small bent on general trend of alluvial along the drainage basin.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • SE Iran
  • Saravan
  • Drainage basin
  • Flysch
  • Thrust fault