اولویّت‌بندی مکان‌های مستعد دفن پسماند شهر مشهد با تأکید بر شاخص‌های ژئومورفیک

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

چکیده

رشد روزافزون جمعیّت شهرها و کلان‌شهرها ضمن ایجاد فرصت­های مناسب جهت توسعه فیزیکی - کالبدی، اقتصادی، اجتماعی و افزایش سطح رفاه، نیاز به مدیریت شهری را در برنامه­ریزی محیط زیست کلان‌شهرها ضروری کرده است. افزایش تولید زباله­های خانگی، از جمله چالش‌های محیط زیستی گریبانگیر اکثر کلان‌شهرها در سال­های اخیر است، به‌ گونه­ای که انتخاب ‌مکان مناسب دفن این پسماندها با توجه به شرایط مکانی، از اولویت­های مدیریت شهری است. شهر مشهد، با بیش از 3 میلیون نفر جمعیّت، دومین کلا‌ن‌شهر ایران، دومین شهر مذهبی جهان و پایتخت معنوی ایران است که با تولید حجم وسیعی از زباله‌های خانگی در دهه اخیر روبه‌رو است. شناخت مناطق مستعد دفن زباله‌های مذکور، از مسائل مهم مدیریت پسماندها در این کلان‌شهر محسوب می­شود. هدف این پژوهش مکان‌گزینی مناطق مناسب دفن پسماند خانگی کلان‌شهر مشهد بر پایه‌ی شاخص‌های ژئومورفیک بوده است. بدین منظور با کمک روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره رتبه‌ای تاپسیس و فرآیند تحلیل سلسله مراتبی، پنج مکان دفن پسماند شناسایی، اولویّت‌بندی و مکان‌یابی گردید. رتبه‌بندی مناطق دفن پسماند بر اساس هفت معیار ژئومورفولوژیک شیب، جنس سنگ بستر، فاصله از گسل، فاصله  از آب سطحی، عمق آب زیرزمینی، کاربری اراضی و تیپ ژئومورفولوژی انجام گرفته است. با استفاده از الگوریتم تاپسیس شاخص‌ها امتیازدهی و وزن‌دهی شد و در نهایت، رتبه‌بندی مناطق، صورت گرفت. همچنین، با کمک فرآیند تحلیل سلسله مراتبی، مقایسه زوجی بین شاخص‌ها انجام و اهمیت‌ معیارها  و نقش مؤثر هرکدام در انتخاب مناطق مشخص شد. نتایج نشان‌دهنده‌ی آن است که منطقه‌ی دو - مکان جدید دفن پسماند واقع در جاده میامی- در رتبه‌ی نخست دفن زباله قرار دارد. همچنین منطقه یک، واقع در جاده نیشابور، که مکان قدیم دفن زباله‌های شهر مشهد بوده است، در این رتبه‌بندی، جایگاه مناسبی را کسب نکرده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Prioritizing Suitable Locations to Domestic Waste Disposal Considering Geomorphic Criteria

نویسندگان [English]

  • Adel Sepehr
  • Mostafa Biglarfadafan
  • Azam Safarabadi
چکیده [English]

Increasing growth of population of the cities and metropolitan cities, while creating suitable opportunities for physical, economical and social development and increase of welfare level, has caused different incompetency in metropolitans. Increase of home waste materials is of the environmental challenges in most of metropolitans and selecting the appropriate areas of municipal solid waste landfill in mega cities is one of the environmental challenges of urban management, especially in metropolitan cities. Mashhad, with over three million populations is the second mega city in Iran, the second religious city in the world and spiritual capital of  Iran. This metropolitan city is faced with a huge and great amount of producing home waste material .Identification of prone regions to the solid waste landfill is among the important issues of waste management in this metropolis. The purpose of this research was selecting and prioritizing areas for solid wastes disposal considering the Geomorphologic factors in Mashad. So using ranking MCDM methods including TOPSIS and AHP, five landfill sites for the city of Mashhad, was investigated and selected. Ranking has been done based on seven geomorphologic criteria involving slope, lithology, fault distance, surface water distance, ground water depth, and land use and geomorphology type. Using TOPSIS algorithm, weighting and ranking the regions was completed. To compare indices and criteria, AHP algorithm has been applied and pair wise of criteria was done. The results of the studies showed that the region 2 (the new landfill, located in Miami Road) has first rank to waste disposal. The results also indicated that the region 1 (located in Nishabour road) which is the old landfill of Mashhad is not a suitable place for waste disposal.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Domestic waste
  • Geomorphic Criteria
  • AHP
  • TOPSIS
  • Mashhad