ساختار و کارکرد گردشگری مذهبی- فرهنگی و ضرورت مدیریت یکپارچه در کلان¬شهر مشهد

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

چکیده

شهر مشهد، مدفن علی­ابن موسی­الرضا(ع)، امام هشتم شیعیان دوازده امامی با  2427316 نفرجمعیت درآبان­ماه 1385، بزرگترین کلان­شهر کشور پس از تهران است. کارکردها و ساختارهای شئون زندگی معنوی (اجتماعی و فرهنگی) و مادی (اقتصادی و فضایی) شهر برخاسته از همین سرشت مذهبی- فرهنگی است.      با عنایت به قداست این آستان، زائران مسلمان (عمدتاً شیعیان) از سراسر جهان طی سده­های متمادی به این شهر سرازیر شده­اند. این شهر پس از انقلاب اسلامی ایران با ایجاد تسهیلات و تأسیسات مورد نیاز و نیز به دلیل مصونیت نسبی از آسیب­های جنگ تحمیلی و تقویت باورهای دینی- مذهبی، اهمیت و تعداد گردشگران مذهبی- فرهنگی آن رو به فزونی گذاشت. تا آنجا که تعداد گردشگران داخلی در سال 1385 به
32808213 نفر و تعداد گردشگران خارجی به 694473  نفر  افزایش یافته است. این شهر که قطب اقتصادی شرق کشور است، نه تنها مهمترین شهر گردشگری ایران است بلکه در جهان اسلام نیز از جنبه­ی گردشگری مذهبی- فرهنگی مورد توجه است.
هدف اصلی این پژوهش آن است که چگونه می­توان ضمن برخورداری از منافع حاصل از گردشگری مذهبی- فرهنگی شهر از میزان اثرات سوء آن کاست و در راستای پایداری شهر و منطقه بهره­مند شد. پژوهش حاضر از نظر روش شناختی بر پایه­ی نظریه سیستمی و کارکردشناسی است. روش جمع­آوری اطلاعات برمبنای کتابخانه ای- اسنادی و نیز میدانی (پرسشنامه، مصاحبه و...) بوده و جهت تجزیه و تحلیل داده­ها از نرم­افزارSPSS  و  برای تحلیل مکانی از نرم­افزار ARC GIS استفاده شده است.
در این راستا تحلیل ما بیانگر آن است که گردشگری مذهبی- فرهنگی شهرمشهد دارای ویژگی­های خاص است؛ به­طوری­که کارکردهای متنوع و عام­المنفعه، مشارکت داوطلبانه و خیرخواهانه مردمی و جلب دسته­های مختلف مذهبی در طول سال به ویژه در ایام خاص مذهبی، باستانی و اوقات فراغت، انبوه زائران و گردشگران مذهبی- فرهنگی را از اقشار متفاوت اقتصادی جامعه به خود جذب نموده است. با این وجود مشهد افزون بر بهره­مندی از اثرات مثبت اقتصادی، اجتماعی/ فرهنگی گردشگری مذهبی- فرهنگی، گرفتار ناپایداری­های مختلف زیست محیطی، اجتماعی، فرهنگی از جمله اسکان غیررسمی است. عمده­ی این ناپایداری­ها از جمعیت فزاینده و گسستگی مدیریت شهری، یعنی عدم مدیریت یکپارچه­ی آستان قدس رضوی با  سایر دستگاههای دولتی و غیردولتی که بخشی از مدیریت گردشگری شهر و منطقه را عهده دارند، سرچشمه    می­گیرد. بنابراین شایسته است، نهادی فرادست متشکل از کنشگران فوق تشکیل شود تا برای برقراری ارتباط سازمند اجزاء و کارکردهای گردشگری مذهبی/ فرهنگی به نفع تقویت و کارایی بیشتر در راستای توسعه­ی پایدار شهر و منطقه که جدای از کارکرد گردشگری  نیست، تلاش و فعالیت نماید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Structure and Function of Religious-Cultural Tourism and the Necessity of Integrated Management in Mashhad Metropolis

نویسندگان [English]

  • mostafa momenei
  • mozafar sarafei
  • mohamad gasemei
چکیده [English]

 
The city of Mashhad where Ali- ibn- Moos- al Reza (peace be upon him), the eighth Imam of twelve Shiite Imams is buried in the second large city after Tehran in the country with population of 2,427,316 as of November 2005. The functions and the structures of the spiritual (social and cultural) and material life (economical and spatial) of the city, originated from such religious-cultural bases. In which the Astan - Qhods - Razavi sanctity encouraged the Moslems pilgrimages (mostly Shiite) world during different decades to come to this city. Mashhad after the Islamic Revolution in Iran by applying facilities and necessary opportunities also relative immunity as compared to the other parts of the country due to the imposed war injuries and reinforcing of the faith, religion, the number of religious-cultural domestic tourists is increased to 32,808,213 and international tourists to 694, 473 in 2006. This city which is the economical polar of the eastern part of the country not only is the main tourism city of Iran, but also is worthy of attention in the aspect of religious-cultural tourism in the Islamic World.
The method of information gathering was carried out based on library documentation and also field study (observation, questionnaire, interview, and…) in which the SPSS software was assessed for analyzing and evaluating of the data and ARC GIS software was used for special analysis. The present research is carried out in aspect of systemic theory and  functionology of  the basic.The main goal is how we can utilize religious-cultural tourism benefits, while reducing the undesirable effects of it, considering to profit by sustainable urban and region. In this regard our analyzing shows that the religious-cultural tourism of Mashhad  urban have a special type of functions and the structures, so it attracts different activities, public utility and volunteer and philanthropic participation and different religious groups, especially during the year, particularly in religious and ancient celebration, and in leisure, attracts the groups of pilgrimages and different religious and cultural tourists from different economical groups(the poor and the rich). Therefore, utilization of the economical, social, cultural religious tourism-cultural positive effects encountered Mashhad to different environmental, social, and cultural unsustainable and also informal settlement, the main ecologic and social-and cultural instabilities of Mashhad, is increasingly growth of the population also breaking of urban management, that is lack of integrated management of Astan- Ghods- Razavi with governmental and non- governmental organizations.
Therefore, it deserves to constitute a powerful organization consists of above-mentioned interactive, and profit by systematic connection of the details about tourism, religious and cultural functions in favor of reinforcing and more proficiency based the urban and region sustainable development, considering tourism functions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Religious- Cultural Tourism
  • Structure
  • function
  • Sustainable Tourism
  • Tourism Integrated Management